In tropische regenwouden en koele graslanden vertrouwden bloemen eeuwenlang op dezelfde partners — bijen, vlinders of vogels. Maar een nieuw onderzoek toont aan: niet de geografische ligging, maar temperatuur en neerslag bepalen hoe nauw deze banden worden.
Een internationaal team van 142 wetenschappers uit 32 landen analyseerde 3415 netwerken van interacties tussen planten en bestuivers. De gegevens omvatten meer dan 110 duizend contacten tussen 5343 soorten bestuivers en 6126 soorten planten. De resultaten zijn gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution en weerleggen de eerdere voorstelling dat specialisatie in de tropen altijd hoger is.
In plaats van de breedtegraad bleken de gemiddelde jaartemperatuur en het neerslagpatroon de sleutelfactoren. In gebieden met een stabiel warm klimaat en overvloedige regen zijn de banden vaak sterker gespecialiseerd, terwijl planten en bestuivers in zones met scherpe temperatuurschommelingen of ongelijkmatige neerslag vaker op andere partners «overschakelen».
Zuid-Afrika, aldus professor Michael Lattorff van de Universiteit van KwaZoeloe-Natal, blijft zwak vertegenwoordigd in wereldwijde databanken. Plaatselijke neerslag- en seizoenspatronen kunnen andere beelden opleveren dan in Europa of Noord-Amerika. Juist hier veranderen klimaatverschuivingen, verlies van leefgebieden en ongecontroleerd gebruik van pesticiden al de vertrouwde ontmoetingen tussen bloemen en hun bestuivers.
Wanneer vertrouwde partners niet meer samenvallen qua bloeitijd of beschikbaarheid, komen soorten die van een nauwe kring helpers afhankelijk zijn het meest in gevaar. Dit raakt rechtstreeks de oogsten van fruit, groenten, noten en specerijen — gewassen die van dierlijke bestuiving afhankelijk zijn.
Praktische stappen zijn eenvoudig en voor iedereen toegankelijk: het behouden van eilandjes van natuurlijke vegetatie, het aanplanten van gevarieerde, ook inheemse, bloeiende planten en het verminderen van het gebruik van schadelijke chemicaliën. Zulke maatregelen helpen bestuivers voedsel en beschutting te vinden, zelfs bij een veranderend klimaat.
Om deze eeuwenoude verbonden te beschermen, moet er in lokaal onderzoek worden geïnvesteerd — juist dat zal laten zien hoe precies de opwarming en de verandering van het regenpatroon de ontmoetingen tussen planten en bestuivers in elke regio zullen herstructureren.
