Op de buitenhuid van het Internationale Ruimtestation brachten kleine mossporen 283 dagen door in omstandigheden waarin de temperatuur schommelt van min 150 tot plus 120 graden, waar geen atmosfeer is en waar ultraviolet zonder enige bescherming toeslaat. Terug op aarde ontkiemden meer dan 80 procent van de sporen en vormden normale planten. Dit is het eerste bevestigde geval waarin een meercellige plant zo lang in de open ruimte verbleef en het vermogen om zich voort te planten behield.
Het experiment werd uitgevoerd door Japanse wetenschappers met de modelsoort Physcomitrium patens — een gewoon aardmos dat ook op aarde bekend staat om zijn vermogen om kale bodems te koloniseren. De sporen werden in natuurlijke beschermende omhulsels geplaatst — sporangia. Juist dit omhulsel, zo bleek uit grondtesten en de vlucht, absorbeerde de schadelijke ultraviolette straling en behield het genetisch materiaal. Zonder dit omhulsel daalde de overlevingskans tot bijna nul.
Op aarde zijn mossen een van de eerste planten die ongeveer een half miljard jaar geleden het land koloniseerden. Ze overleefden alle massa-extincties omdat ze in een staat van volledige uitdroging kunnen vervallen en vervolgens weer tot leven komen bij het eerste contact met water. Het ruimte-experiment toonde aan dat deze oude mechanismen ook buiten de atmosfeer werken. Blijkbaar heeft de evolutie op onze planeet cellen gecreëerd die omstandigheden kunnen verdragen die hier nooit hebben bestaan.
Voor toekomstige missies naar de maan of Mars opent dit praktische perspectieven. Mossen groeien snel, produceren zuurstof en kunnen dienen als basis voor gesloten levensondersteunende systemen. Het Japanse team plant al langere exposities — tot enkele jaren. Het is echter belangrijk om te begrijpen: het succes van het mos doet niets af aan de kwetsbaarheid van de aardse biosfeer. Het herinnert ons er alleen aan hoe uniek de omstandigheden zijn waarin het leven op onze planeet is ontstaan en behouden is gebleven.
In het dagelijks leven denken we er zelden over na dat de groene aanslag op oude dakpannen of in de schaduw van het bos afstammelingen zijn van organismen die vacuüm en straling kunnen overleven. Hun veerkracht is het resultaat van miljoenen jaren 'training' in de meest barre uithoeken van de aarde: op Antarctica, op vulkanische velden, in woestijnen. De ruimte bevestigde alleen wat hier al aanwezig was.
Het onderzoek is gepubliceerd in het tijdschrift iScience en is gebaseerd op echte monsters die in 2023 terugkeerden naar de aarde. De gegevens tonen een hoge overlevingskans, zelfs bij volledige blootstelling aan kosmische factoren, met uitzondering van ultraviolet, waartegen de sporangia effectief beschermden.
Door zorg te dragen voor de aardse ecosystemen behouden we niet alleen de vertrouwde natuur, maar ook potentiële 'bouwstenen' voor leven buiten de aarde.
