In de woestijn Gurbantünggüt in het noordwesten van China groeit een mos dat bestand is tegen wat het meeste leven fataal wordt: bijna volledige uitdroging, vorst tot min honderdzesennegentig graden en krachtige gammastraling. Onlangs is gebleken dat zijn uithoudingsvermogen niet ophoudt bij het aardoppervlak: na een vlucht in een lage aardbaan kwam dit mos weer tot leven.
De soort Syntrichia caninervis werd ontdekt door wetenschappers van het Xinjiang Instituut voor Ecologie en Geografie van de Chinese Academie van Wetenschappen tijdens de Derde Xinjiang Wetenschappelijke Expeditie, een grootschalig project dat het Chinese Ministerie van Wetenschap en Technologie in 2021 lanceerde. De plant is hier geen zeldzaamheid: juist dit mos vormt vaker dan andere biologische bodemkorsten van de woestijn, dat wil zeggen dat het zand vasthoudt en leven geeft aan de bodem waar die bijna niet bestaat.
Laboratoriumproeven toonden aan hoe fijnzinnig zijn bescherming is opgebouwd. Het mos kan meer dan 98% water in zijn cellen verliezen zonder te sterven, en na bevochtiging krijgt het letterlijk binnen twee seconden zijn groene kleur terug. Invriezen in vloeibare stikstof is voor hem evenmin een doodvonnis: in experimenten doorstond hij zo'n onderdompeling tot 30 dagen en kwam daarna weer tot leven.
Met straling is het beeld vergelijkbaar, maar de cijfers lopen in verschillende studies uiteen. Voor de mens geldt een dosis van ongeveer 50 gray als dodelijk, terwijl het mos volgens overzichts bronnen ongeveer 500 gray verdraagt. In een artikel in het tijdschrift The Innovation wordt de halfletale dosis voor het mos geschat op ongeveer 5000 gray. De exacte waarde hangt af van de methode, dus moet men die lezen als een richtlijn, niet als een definitief record.
In maart 2026 werden gedroogde monsters van het mos in een baan om de aarde gebracht aan boord van het Chinese experimentele vrachtschip Qingzhou. Onder microzwaartekracht en kosmische straling gaf een bestuurd bewateringssysteem de planten een minuscule hoeveelheid water. Toch kwam het mos weer tot leven en veranderde het zijn grijszwarte kleur in geelgroen. Volgens Li Xiaoshuang, onderzoekster aan het Xinjiang Instituut, is dit het eerste geval waarin een hele plant naar een lage aardbaan werd gebracht en met succes weer tot leven werd gewekt. Waarnemingen in de baan toonden aan dat het mos bleef regenereren en groeien.
Het is belangrijk te begrijpen dat met 'de eerste' hier juist een heel organisme wordt bedoeld. In 2025 toonden onderzoekers aan dat sporen van een ander mos, Physcomitrium patens, een langdurig verblijf aan de buitenkant van het Internationale Ruimtestation overleefden en hun vermogen om te ontkiemen behielden. Sporen zijn kiemen, geen volwassen plant, en het verschil daartussen is voor biologen essentieel.
Genetische analyse op chromosoomniveau bracht bij Syntrichia caninervis een groot aantal genen aan het licht die verband houden met de reactie op stress. Juist daarin schuilt volgens de onderzoekers de moleculaire 'code' van een dergelijk uithoudingsvermogen. Het praktische belang is duidelijk: volgens Li Xiaoshuang kan het genetische materiaal van deze soort van pas komen bij het ontwikkelen van meer resistente gewassen en het herstellen van verwoestijnde gronden.
Een aparte onderzoekslijn houdt verband met Mars. In een laboratoriumsimulatie van de Martiaanse omstandigheden, waar de atmosfeer voor 95% uit kooldioxide bestond en de temperatuur schommelde van −60 tot 20 °C, bij hoge UV-straling en lage druk, herstelde het gedroogde mos zich eveneens. Dat betekent echter niet dat het op de Rode Planeet zal groeien en zich zal voortplanten: die vraag blijft voorlopig open.
De slotsom is bescheidener dan de luide koppen, maar daardoor niet minder interessant. Het mos zal geen kant-en-klare oplossing worden voor de kolonisatie van andere planeten, maar het laat zien welke biologische overlevingsmechanismen het bestuderen waard zijn. De onderzoekers plannen verdere ruimte-experimenten om te begrijpen hoe planten zich gedragen bij langdurige blootstelling aan de omstandigheden van de ruimte.
