In de Mexicaanse deelstaat Veracruz, op een oude veeweide in Los Tuxtlas, lag het aantal planten na zeventien jaar bijna tweemaal boven het controleniveau. De oorzaak bleek niet in de omvang van de aanplant te liggen, maar in de keuze van soorten: daar waar bomen werden geplant met vruchten waar vogels en vleermuizen van smullen, keerde de natuur merkbaar sneller tot leven terug.
Het experiment begon in juni 2006 op twaalf hectare actief begraasde weide, grenzend aan secundair bos binnen het biosfeerreservaat. Luis Carlos Beltrán, hoofdauteur van het onderzoek van de Pauselijke Universiteit Javeriana in Bogotá, en zijn collega's verdeelden het terrein in vierentwintig percelen van 30 bij 30 meter, van elkaar gescheiden door stroken weide. Acht percelen werden beplant met twaalf boomsoorten waarvan dieren de zaden verspreiden. Nog acht werden beplant met soorten waarvan de wind de zaden draagt, en acht werden aan spontane begroeiing overgelaten. Op elk beplant perceel kwamen 144 zaailingen, zodat het aantal aanplantingen eerlijk vergeleken kon worden.
Vroeger groeide hier vochtig laaglandtropisch bos. Rond de 1960-er jaren werd het met vuur gekapt om één keer maïs te verbouwen, waarna het terrein door gras voor vee werd ingenomen. Juist daarom verloopt het herstel langzaam: de zaadbank verdween samen met het bos en moet stukje bij beetje worden teruggebracht.
In juli 2023, zeventien jaar na het begin, liepen de onderzoekers alle vierentwintig percelen af en noteerden elke houtachtige plant en palm van 40 centimeter tot 2,25 meter hoog die daar zonder menselijke tussenkomst was verschenen. In totaal werden 4847 planten uit 109 taxa geteld. Op de percelen met door dieren verspreide bomen groeiden gemiddeld 253 planten, en op de percelen met spontane begroeiing 134. Ook de soortenrijkdom was hoger: gemiddeld 33,5 soorten op de percelen met door dieren verspreide bomen.
Waarom werkt dit? Vruchtbomen lokken vogels en vleermuizen, die zaden uit naburige bossen meebrengen. In eerder onderzoek op hetzelfde terrein bleken zich juist op de percelen met door dieren verspreide aanplant meer vruchtenetende vleermuizen te bevinden. Vogels verspreidden zaden van laat-successionele bomen, en op de beplante percelen namen die merkbaar toe. Opmerkelijk is iets anders: de vogeldiversiteit en -overvloed bleken juist hoger op de percelen met spontane begroeiing, dat wil zeggen dat de aanplant de samenstelling van de nieuwkomers niet in alle opzichten gelijk verandert.
De percelen met door de wind verspreide soorten gaven een tussenresultaat. Bijna een kwart (23,8%) van de aanwas daar kwam voor rekening van één soort, Vochysia guatemalensis. Deze boom begint al vier jaar na de aanplant vrucht te dragen, wat gewoonlijk kenmerkend is voor pioniers. Maar toen de onderzoekers het nageslacht van de zelf aangeplante bomen uitsloten, bleef de voorsprong van de percelen met door dieren verspreide soorten behouden: gemiddeld 241 nieuwe plant tegenover 164 op de percelen met door de wind verspreide soorten. Na dertien jaar bleek het beeld voor de door de wind verspreide aanplant anders: daar stonden meer bomen hoger dan twee meter. Een snelle start en een resultaat op lange termijn kunnen dus uiteenlopen.
Na twaalf jaar was het kronendak op de percelen met door dieren verspreide soorten gesloten tot 88%, op de percelen met door de wind verspreide soorten tot 83%, en op de percelen met spontane begroeiing slechts tot 62%. Dat verschil is vooral belangrijk in het licht van algemene waarnemingen: langlopende onderzoeken laten zien dat aanplant van bomen de aantallen van late soorten vergroot in vergelijking met natuurlijk herstel.
Het onderzoek, in september 2026 gepubliceerd in het tijdschrift Forest Ecology and Management, laat het belangrijkste zien: de omvang van de aanplant op zichzelf beslist niets. Belangrijk is welke banden tussen planten en dieren op gang worden gebracht. Vogels en vleermuizen zetten het werk voort dat mensen slechts zijn begonnen, en van de keuze welke bomen te planten hangt af wie de zaden verder zal verspreiden.
De resultaten zijn niet alleen voor Mexico van belang. Ze laten zien dat het herstel van aangetaste gronden sneller verloopt wanneer de mens rekening houdt met de banden die in de natuur bestaan, in plaats van ze door zijn eigen schema te willen vervangen. Tot een volwassen bos is het in Los Tuxtlas nog ver, maar de keuze van soorten bepaalt al vandaag hoe dat bos eruit zal zien en wie het zal bevolken.
