Meksika'nın Veracruz eyaletinde, Los Tuxtlas'taki eski bir hayvancılık merasında, on yedi yıl içinde bitki sayısı kontrol düzeyinin neredeyse iki katına çıktı. Bunun nedeni dikim miktarı değil, tür seçimiydi: kuşların ve yarasaların severek yediği meyveleri olan ağaçların dikildiği yerlerde doğa gözle görülür biçimde daha hızlı canlandı.
Deney, 2006 yılının haziran ayında, biyosfer rezervatının içindeki ikincil ormana komşu, yoğun otlatılan on iki hektarlık bir merada başladı. Bogota'daki Javeriana Papalık Üniversitesi'nden çalışmanın baş yazarı Luis Carlos Beltrán ve meslektaşları, araziyi birbirinden mera şeritleriyle ayrılan, 30'ye 30 metre ölçülerinde yirmi dört parsele böldü. Sekiz parsele tohumlarını hayvanların taşıdığı on iki ağaç türü dikildi. Sekiz parsele tohumlarını rüzgârın taşıdığı türler dikildi, sekiz parsel ise kendi kendine yeniden bitmesi için bırakıldı. Dikilen her parsele 144 fidan düştü, böylece dikim sayısı dürüstçe karşılaştırılabildi.
Burada eskiden nemli ova tropikal ormanı vardı. Yaklaşık 1960'li yıllara kadar, tek bir ekim için mısır yetiştirmek üzere ateşle temizlendi ve ardından bölgeyi hayvan otlağı çayırı kapladı. Restorasyonun yavaş ilerlemesinin nedeni tam da budur: tohum kaynağı ormanla birlikte yok oldu ve parça parça geri getirilmesi gerekiyor.
2023 yılının temmuz ayında, başlangıçtan on yedi yıl sonra, araştırmacılar yirmi dört parselin tamamını dolaşıp orada insan katkısı olmadan ortaya çıkan, boyu 40 santimetreden 2,25 metreye kadar olan her odunsu bitkiyi ve palmiyeyi kaydetti. Toplamda 109 taksona ait 4847 bitki sayıldı. Hayvanların taşıdığı ağaçların bulunduğu parsellerde ortalama 253 bitki, kendi kendine yeniden biten alanlarda ise 134 bitki yetişmişti. Tür çeşitliliği de daha yüksekti: hayvanların taşıdığı parsellerde ortalama 33,5 tür.
Bu neden işe yarıyor? Meyveli ağaçlar, komşu ormanlardan tohum getiren kuşları ve yarasaları cezbediyor. Aynı alanda daha önce yapılan bir çalışmada, meyve yiyen yarasaların özellikle hayvanların taşıdığı dikimlerin bulunduğu parsellerde daha fazla olduğu görüldü. Kuşlar geç süksesyon ağaçlarının tohumlarını taşıdı ve dikilen alanlarda bunlar gözle görülür biçimde arttı. İlginç olan başka bir şey var: kuş çeşitliliği ve bolluğu tam da kendi kendine yeniden biten alanlarda daha yüksek çıktı, yani dikimler gelenlerin bileşimini her bakımdan aynı şekilde değiştirmiyor.
Rüzgârın taşıdığı parseller ara bir sonuç verdi. Bunlardaki artışın neredeyse dörtte biri (23,8%) tek bir türe, Vochysia guatemalensis'e aitti. Bu ağaç, genellikle öncü türlere özgü olan bir özellikle, dikimden yalnızca dört yıl sonra meyve vermeye başlıyor. Ancak araştırmacılar dikilen ağaçların kendi döllerini hesap dışı bıraktığında, hayvanların taşıdığı parsellerin üstünlüğü korundu: rüzgârın taşıdığı parsellerde 164 bitkiye karşılık ortalama 241 yeni bitki. On üç yıl sonra rüzgârın taşıdığı dikimler için tablo farklı çıktı: orada boyu iki metreden yüksek daha fazla ağaç vardı. Demek ki hızlı başlangıç ile uzun vadeli sonuç birbirinden ayrışabiliyor.
On iki yıl sonra örtü, hayvanların taşıdığı parsellerde 88%, rüzgârın taşıdığı parsellerde 83% oranında kapanmıştı; kendi kendine yeniden biten alanlarda ise yalnızca 62% oranında. Bu fark, genel gözlemler bağlamında özellikle önemli: uzun vadeli araştırmalar, ağaç dikimlerinin doğal yenilenmeye kıyasla geç türlerin sayısını artırdığını gösteriyor.
2026 yılının eylül ayında Forest Ecology and Management dergisinde yayımlanan araştırma asıl noktayı gösteriyor: dikim miktarı tek başına hiçbir şeyi çözmüyor. Önemli olan, bitkiler ile hayvanlar arasında hangi bağların harekete geçtiği. Kuşlar ve yarasalar, insanların yalnızca başlattığı işi sürdürüyor ve hangi ağaçların dikileceği, tohumları bundan sonra kimin taşıyacağını belirliyor.
Sonuçlar yalnızca Meksika için önemli değil. İnsan, doğada var olan bağları kendi şemasıyla değiştirmeye çalışmak yerine onları hesaba kattığında, bozulmuş toprakların restorasyonunun daha hızlı ilerlediğini gösteriyorlar. Los Tuxtlas'ta olgun bir ormana daha çok var, ama tür seçimi bugünden onun nasıl bir orman olacağını ve onu kimin yayacağını belirliyor.
