Yaklaşık 74,6 milyon yıl önce, Geç Kampaniyen döneminde New Mexico'daki bir ormanın üzerine çöken volkanik küller, sadece yaprak izlerini değil, çiçekli bitkilerin çoktan baskın hale geldiği olgun bir orman tablosunu bütünüyle günümüze taşıdı. "Dori's tuff" olarak bilinen bu paleobotanik mucizesi, kapalı tohumluların asıl yayılımının ancak 66 milyon yıl önceki asteroit çarpmasından sonra başladığını savunan köklü teoriyi çürütüyor.
Yakın zamana kadar paleobotanikçiler, bu dönemdeki çiçekli bitkilerin küçük, otsu ve rüzgârla ya da kendiliğinden yere düşen minik tohumlar üreten türler olduğunu düşünüyordu. Yayılmak için hayvanların yardımına ihtiyaç duyan büyük ve etli meyvelerin ise daha geç bir tarihte, yani dinozorların yok oluşunun ardından memelilerin ve kuşların yükselişiyle birlikte ortaya çıktığı varsayılıyordu. Jose Creek oluşumu üzerinde yapılan araştırmalar ise bunun aksini kanıtlıyor: Felaketten on milyon yıl önce bile, sıcak ve nemli iklimde defne ve palmiye akrabalarını da içeren büyük çiçekli ağaçlardan oluşan sık ormanlar mevcuttu. Bölgedeki dinozorlar da devasa boyutlardaydı; nitekim burada büyük bir tiranozor türüne ait kalıntılar keşfedildi.
Bulmacanın anahtarı, "diyaspor" adı verilen tohum ve onu çevreleyen yapıların boyutunda saklıdır. Diğer çoğu Kretase yatağında bu yapılar bir haşhaş tohumu kadarken, burada ortalama boyut iri bir yaban mersinine yaklaşmakta, bazı meyvelerin uzunluğu ise bir santimetreyi bulmaktadır. Hacimsel olarak gerçekleşen bu yüz katlık artış, bitkilerin her bir tohuma önemli kaynaklar ayırdığı ve tohumlarını yaymak için erken memeliler ile muhtemelen bazı otçul dinozorlar gibi hayvanların yardımına güvendiği anlamına geliyor.
Bu buluntuyu eşsiz kılan unsur, kül yağışının sadece birkaç gün içinde gerçekleşerek ormanı o anki haliyle adeta "dondurmuş" olmasıdır. Tortul tabakaların alt seviyelerinde zemin bitkileri bile korunmuşken, üst kısımlarda ağaç tepelerinden düşen yaprak ve meyvelere rastlanmıştır. Bilim insanları, gömülü orman boyunca 1,2 kilometre "yürüyerek" yaklaşık 80 farklı meyve ve tohum tipinin yanı sıra devasa gövde kalıntılarını da toplamayı başardılar. Bu sayede, münferit türlerin ötesinde, bütün bir ekosistemin orijinal haliyle yeniden kurgulanması mümkün oldu.
Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nden Cindy Looy liderliğindeki araştırmacılar tarafından tanımlanan bu keşif, çiçekli bitkilerin hayvanlarla ne zaman karmaşık etkileşimler kurmaya başladığına dair algıyı kökten değiştiriyor. Büyük diyasporlar Geç Kretase döneminde zaten mevcutsa, üreme stratejilerinin evrimi büyük yok oluş sonrası ekolojik yeniden yapılanmayı beklememiş, kapalı tohumluların yükselişiyle paralel ilerlemiş demektir. New Mexico'daki bu orman, dinozorların gölgesinde bile doğanın, bitki ve hayvanların birbirine bağımlı olduğu olgun ve çeşitli topluluklar yaratmayı başardığını gösteriyor.
Günümüzde çiçekli bitkiler, karasal bitki örtüsünün yaklaşık %90'ını oluşturmakta ve insanlığın temel gıda ihtiyacının büyük bir kısmını karşılamaktadır. Yaklaşık 135 milyon yıl önce, Erken Kretase döneminde ortaya çıkan bu grup, hâlâ yeryüzündeki en dinamik ve başarılı bitki topluluğu olmayı sürdürüyor. Modern özelliklerinin bilinen o büyük felaketten çok daha önce şekillenmeye başladığını anlamak, bugün doğal karşıladığımız ekolojik bağların ne kadar kadim ve dirençli olduğunu görmemize yardımcı oluyor.
