Vulkanische as die ongeveer 74,6 miljoen jaar geleden tijdens het Laat-Campanien over een bos in New Mexico neerdaalde, heeft niet slechts bladafdrukken bewaard, maar een compleet beeld van een volgroeid woud waarin bloemplanten al de overhand hadden. Dit paleobotanische wonder, een afzetting die bekendstaat als Dori's tuff, weerlegt de lang gekoesterde theorie dat de echte expansie van bedektzadigen pas begon na de asteroïde-inslag van 66 miljoen jaar geleden.
Tot voor kort dachten paleobotanici dat bloemplanten in deze periode klein en onkruidachtig bleven en minuscule zaadjes produceerden die door de wind werden verspreid of simpelweg op de grond vielen. Grote, vlezige vruchten, waarvoor hulp van dieren nodig is bij de verspreiding, verschenen volgens deze versie pas later — tegelijkertijd met de opkomst van zoogdieren en vogels na het verdwijnen van de dinosauriërs. Onderzoek naar de Jose Creek-formatie toont echter het tegendeel aan: al tien miljoen jaar voor de catastrofe bestonden er in een warm en vochtig klimaat dichte bossen met grote bloeiende bomen, waaronder verwanten van laurier en palm. Dinosauriërs in deze regio hadden aanzienlijke afmetingen — er zijn daar resten gevonden van een grote tyrannosauriërssoort.
De sleutel tot de ontdekking ligt in de grootte van de diaspora's, oftewel de zaden met hun omringende structuren. Op de meeste andere vindplaatsen uit het Krijt zijn deze vergelijkbaar met een maanzaadje. Hier benadert de gemiddelde omvang echter die van een grote blauwe bes, en sommige vruchten bereiken een lengte van een centimeter. Deze honderdvoudige toename in volume betekent dat planten destijds al aanzienlijke middelen investeerden in elk zaadje en rekenden op de hulp van verspreiders — vroege zoogdieren en wellicht sommige plantenetende dinosauriërs.
Het unieke van de vondst is dat de asregen binnen enkele dagen plaatsvond en het bos op dat specifieke moment in de tijd direct 'bevroor'. In de onderste lagen van de afzettingen zijn zelfs bodembedekkers bewaard gebleven, terwijl hogerop bladeren en vruchten liggen die uit de kruinen zijn gevallen. Wetenschappers zijn letterlijk door het begraven bos gelopen over een afstand van 1,2 kilometer en verzamelden bijna 80 verschillende soorten vruchten en zaden, samen met de resten van grote boomstammen. Dit maakte het mogelijk om niet slechts afzonderlijke soorten, maar een heel ecosysteem in zijn oorspronkelijke staat te reconstrueren.
De ontdekking, beschreven door onderzoekers van de Universiteit van Californië in Berkeley onder leiding van Cindy Looy, verandert ons inzicht in wanneer bloemplanten precies complexe interacties met dieren begonnen aan te gaan. Als er in het Laat-Krijt al grote diaspora's bestonden, betekent dit dat de evolutie van reproductieve strategieën parallel liep met de bloei van de bedektzadigen zelf, en niet wachtte op de ecologische verschuivingen na het uitsterven. Het bos in New Mexico laat zien dat de natuur, zelfs in de schaduw van de dinosauriërs, erin slaagde om volwassen en diverse gemeenschappen te vormen waarin planten en dieren al van elkaar afhankelijk waren.
Tegenwoordig vormen bloemplanten ongeveer 90% van de vegetatie op het land en voorzien ze in het merendeel van het basisvoedsel voor de mensheid. Ze ontstonden aan het begin van het Krijt, zo'n 135 miljoen jaar geleden, maar blijven tot op de dag van vandaag de meest dynamische en succesvolle plantengroep op aarde. Het inzicht dat hun moderne kenmerken zich al ver voor de bekende catastrofe begonnen te vormen, helpt ons te begrijpen hoe oud en veerkrachtig de ecologische banden zijn die we vandaag de dag als vanzelfsprekend beschouwen.
