Tám nghệ sĩ đến từ nhiều quốc gia khác nhau đã giới thiệu những tác phẩm sắp đặt hoành tráng bên cạnh các Kim tự tháp Lớn, khám phá mối liên hệ giữa di sản cổ đại với nghệ thuật đương đại, thời gian và trí tưởng tượng của con người.
Các Kim tự tháp Lớn Giza, đã đứng vững hơn bốn thiên niên kỷ, đã trở thành không gian gặp gỡ giữa di sản cổ đại và tư duy nghệ thuật đương đại. Tại đây đã khai mạc triển lãm lần thứ sáu Forever Is Now 06 — một dự án quốc tế ngoài trời do nền tảng văn hóa Art D’Égypte tổ chức. Tám nghệ sĩ đến từ nhiều quốc gia khác nhau đã giới thiệu những tác phẩm sắp đặt quy mô lớn, được sáng tạo trong cuộc đối thoại trực tiếp với cảnh quan lịch sử của cao nguyên.
Triển lãm diễn ra từ 8 đến 28 tháng Mười Một năm 2026 và đề cập đến những câu hỏi gắn kết nền văn minh cổ đại với hiện tại: con người cảm nhận thời gian và không gian như thế nào, điều gì khiến kiến trúc trở nên vĩnh cửu và ký ức văn hóa tiếp tục ảnh hưởng đến quan niệm của chúng ta về tương lai ra sao.
Năm nay, tầm nhìn nghệ thuật của triển lãm chủ yếu được định hình bởi phụ nữ. Trong số những người tham gia có các tác giả đến từ Ai Cập, Pháp, Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Trung Quốc và các quốc gia khác. Các tác phẩm của họ được gắn kết bởi sự quan tâm đến những biểu tượng và tri thức cổ xưa, nhưng mỗi nghệ sĩ lại tìm ra cách thức riêng để tương tác với địa điểm lịch sử — thông qua thần thoại, kiến trúc, điêu khắc, vật liệu tự nhiên và trải nghiệm cá nhân của người xem.
Kiến trúc như cánh cổng giữa các thế giới
Một trong những hình ảnh trung tâm của triển lãm là Possible Landscapes của nữ nghệ sĩ người Anh-Pháp Charlotte Colbert. Trong tác phẩm hội tụ những bề mặt gương, các yếu tố điêu khắc và một vòm cổng hoành tráng bằng thép không gỉ, trên đỉnh có hình một con mắt. Mô-típ này giữ vị trí đặc biệt trong sáng tác của nữ nghệ sĩ và gắn liền với ý tưởng về trí tưởng tượng tập thể cùng khả năng của con người trong việc nhìn nhận lại quan niệm quen thuộc về thế giới.
Trên cao nguyên Giza, hình ảnh này mang thêm ý nghĩa. Con mắt gợi nhớ đến biểu tượng của Ai Cập cổ đại, còn những bề mặt phản chiếu kết nối tác phẩm sắp đặt với không gian xung quanh: trong đó, sa mạc, bầu trời và những bóng hình kim tự tháp tương tác với nhau. Colbert đề xuất nhìn nhận những công trình cổ xưa không chỉ như những di tích của quá khứ, mà còn như những cánh cổng đặc biệt dẫn đến các thế giới và thời đại khác.
Ở đây xuất hiện sự giao thoa giữa hai cách cảm nhận thực tại. Đối với người Ai Cập cổ đại, các kim tự tháp là một phần trong quan niệm về trật tự thế giới, về sự vĩnh cửu và con đường của con người vượt ra ngoài cuộc sống trần thế. Trong cách diễn giải của Colbert, chúng trở thành điểm khởi đầu cho cuộc trò chuyện về trí tưởng tượng, niềm tin và những giới hạn của cái hữu hình.
Ý tưởng về sự chuyển tiếp được tiếp nối trong tác phẩm sắp đặt Passage của nữ nghệ sĩ người Pháp-Mỹ Raphaëlle Shirley. Những vòm cổng được bố trí nối tiếp nhau tạo thành một lối đi hướng về phía các kim tự tháp. Trong kết cấu có sự kết hợp của kim loại, đồng, gỗ, sợi cọ và vải cotton Ai Cập dệt thủ công.
Những hoa văn và đường cong gợi nhớ đến Nut — nữ thần bầu trời của Ai Cập cổ đại, được khắc họa dưới hình dạng một nhân vật nữ ôm trọn vòm trời. Tác phẩm cũng chứa đựng ý tưởng về tính tuần hoàn của sự sống, cái chết và sự tái sinh.
Du khách có thể bước qua tác phẩm sắp đặt, quan sát sự thay đổi của phối cảnh, ánh sáng và bóng đổ. Nhờ đó, tác phẩm tồn tại không chỉ như một hình thức kiến trúc, mà còn như một không gian của trải nghiệm cá nhân, nơi người xem trở thành một phần của ý tưởng nghệ thuật.
Từ vũ trụ quan đến ngôn ngữ phổ quát của tình yêu
Mối liên hệ giữa những quan niệm cổ xưa về nguồn gốc thế giới với nghệ thuật đương đại được thể hiện qua tác phẩm Celestial Vessels của nữ nghệ sĩ người Anh-Jamaica Rochelle Webster-Nembhard.
Tám hình khối hoành tráng bằng đá vôi Ai Cập gợi nhớ đến những quả trứng và liên hệ đến Ogdoad — tám vị thần nguyên thủy trong vũ trụ quan Ai Cập cổ đại, gắn liền với quan niệm về sự hình thành Vũ trụ từ những vùng nước nguyên khởi. Nữ nghệ sĩ đối chiếu đường nét tròn trịa của các tác phẩm điêu khắc với hình học của các kim tự tháp. Nếu như những kim tự tháp thể hiện sự vững chãi và trật tự của kiến trúc, thì những hình khối tròn lại diễn đạt ý tưởng về sự khai sinh của sự sống và sự sáng tạo. Tác phẩm sử dụng đá Ai Cập và được thực hiện với sự hợp tác của công ty địa phương Marmonil.
Một câu chuyện khác về sự tương tác văn hóa được thể hiện qua tác phẩm sắp đặt It Is Time to Plant Love («Đã đến lúc gieo trồng tình yêu») của nữ nghệ sĩ và nhà thiết kế người Trung Quốc Jiang Qiong Er.
Mười hai hình tượng vệ binh màu vàng óng được sắp xếp thành một bố cục trang trọng, gợi nhớ đến một đoàn rước lễ nghi. Tác phẩm kết hợp những mô-típ của các nền văn hóa khác nhau cùng những giá trị nhân văn phổ quát — tình yêu, sự thấu hiểu lẫn nhau và sự đoàn kết. Dự án cũng được thực hiện nhân kỷ niệm 70 năm quan hệ ngoại giao giữa Ai Cập và Trung Quốc.
Nữ nghệ sĩ hướng đến ý tưởng về một ngôn ngữ chung có khả năng gắn kết con người bất kể nguồn gốc của họ. Trong không gian nơi các nền văn minh cổ đại đã để lại những biểu tượng và quan niệm riêng về thế giới, chủ đề này càng trở nên đặc biệt giàu sức biểu đạt.
Phong cảnh trở thành tác phẩm nghệ thuật
Nghệ sĩ người Pháp Geoffroy Pithon trong tác phẩm Hortus Pictus («Khu vườn hội họa») đề xuất nhìn ngắm cảnh quan sa mạc qua lăng kính của màu sắc và kiến trúc.
Tác phẩm của ông gồm những kết cấu rực rỡ với các ô cửa hở, gợi nhớ đến cửa sổ và cửa ra vào. Chúng tạo nên giữa những cồn cát một không gian lạ thường, nơi những bề mặt hội họa trở thành phần tiếp nối của cảnh quan xung quanh. Những ô cửa hở đóng khung tầm nhìn ra các kim tự tháp, biến chúng thành những bức tranh đặc biệt bên trong bố cục kiến trúc.
Sự tương phản giữa những sắc màu đậm đà và bảng màu trầm lắng của sa mạc trở thành một trong những thủ pháp nghệ thuật chính của Pithon. Người xem không chỉ được mời ngắm nhìn tác phẩm từ bên ngoài, mà còn bước qua nó và tự mình khám phá những góc nhìn mới.
Một cách tiếp cận hoàn toàn khác đối với ký ức kiến trúc được nghệ sĩ người Thổ Nhĩ Kỳ Seçkin Pirim thể hiện trong tác phẩm The King’s Road («Con đường của các vị vua»).
Tác phẩm sắp đặt là một chuỗi cột bằng đá cẩm thạch Ai Cập, tạo thành một lối đi hướng về phía các kim tự tháp. Bố cục của nó gợi nhớ đến những con đường lịch sử trên cao nguyên, nối liền các mỏ đá và những không gian đền thờ.
Ở đây, sự lặp lại, nhịp điệu hình học và sự tương tác của ánh sáng với các bề mặt đá giữ vai trò quan trọng. Khi mặt trời di chuyển, các cột đổ những bóng thay đổi, nhờ đó tác phẩm liên tục biến đổi diện mạo thị giác của mình. Nghệ sĩ hướng đến kiến trúc như một cách tổ chức không gian, đồng thời như một thước đo đặc biệt của thời gian: đá lưu giữ dấu vết của quá khứ, còn ánh sáng mỗi ngày lại tạo nên một bố cục mới.
Ký ức, giao tiếp và con đường dẫn đến vĩnh cửu
Chủ đề những mối liên kết giữa con người được nghệ sĩ người Ả Rập Xê Út Abdulrahman Taha khai mở trong tác phẩm The Gathering («Cuộc tụ họp»).
Nguồn cảm hứng cho tác phẩm là trò chơi board game truyền thống tawla — một biến thể của cờ backgammon phổ biến ở Trung Đông. Nghệ sĩ đưa những yếu tố trò chơi quen thuộc lên quy mô hoành tráng: những khối hình lớn bằng đá tự nhiên gợi nhớ đến các quân cờ được xếp thành từng nhóm.
Trò chơi quen thuộc biến thành những suy ngẫm về những cuộc gặp gỡ, giao tiếp và các nghi lễ xã hội được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Ký ức văn hóa không chỉ được tạo nên từ những công trình vĩ đại và các sự kiện lịch sử, mà còn từ những hình thức tương tác thường ngày của con người.
Nghệ sĩ người Ai Cập Emad Abu Grein giới thiệu tác phẩm sắp đặt Talisman of Salvation («Bùa hộ mệnh cứu rỗi»), lấy cảm hứng từ «Sách của người chết» thời Ai Cập cổ đại.
Trong bố cục có sự kết hợp giữa những khối đá và những sợi dây thừng đan xen. Nghệ sĩ hướng đến những quan niệm về hành trình tâm linh của con người, về sự che chở và khát vọng vĩnh cửu. Sự đồ sộ của đá và những đường nét đan xen tạo nên hình ảnh của một sự chuyển tiếp, trong đó cái vật chất và cái biểu tượng gắn bó chặt chẽ với nhau.
Những quan niệm cổ xưa về thế giới bên kia nhận được một cách thể hiện tạo hình đương đại, còn bản thân tác phẩm trở thành những suy ngẫm về ý thức con người, ký ức và sự tìm kiếm tâm linh.
Khi quá khứ trở thành một phần của hiện tại
Forever Is Now 06 cho thấy những cách thức tương tác giữa nghệ thuật đương đại và di sản cổ xưa có thể đa dạng đến nhường nào. Với một số nghệ sĩ, các kim tự tháp trở thành điểm khởi đầu cho những suy ngẫm về nguồn gốc của Vũ trụ; với những người khác, chúng là biểu tượng của trật tự kiến trúc, ký ức văn hóa hay khát vọng vĩnh cửu của con người.
Điểm đặc biệt của triển lãm nằm ở chỗ không gian lịch sử ở đây không đóng vai trò phông nền trung tính cho các tác phẩm đương đại. Nó trực tiếp tham gia vào việc tạo nên ý nghĩa của chúng. Các kim tự tháp phản chiếu trên những bề mặt gương, xuất hiện trong khung của những vòm cổng và ô cửa kiến trúc, bước vào cuộc đối thoại thị giác với đá, kim loại, màu sắc và các vật liệu tự nhiên.
Đồng thời, các nghệ sĩ không cố gắng cạnh tranh với quy mô của những công trình cổ xưa hay lặp lại hình dáng của chúng. Ngược lại, mỗi người đề xuất một cách riêng để nhìn thấy điều đã tồn tại hàng thiên niên kỷ nhưng vẫn tiếp tục mở ra với những thế hệ mới.
Năm nay, triển lãm mang thêm một ý nghĩa: nó trùng với dịp kỷ niệm mười năm Art D’Égypte — nền tảng do giám tuyển Nadine Abdel Ghaffar sáng lập vào năm 2016. Hoạt động của nền tảng này hướng đến việc phát triển nghệ thuật đương đại Ai Cập và củng cố giao lưu văn hóa quốc tế.
Forever Is Now 06 diễn ra trên cao nguyên Giza đến ngày 28 tháng Mười Một năm 2026. Dự án nhắc nhở rằng hiện tại không tách rời khỏi quá khứ: nó không ngừng tái nhận thức quá khứ, tạo nên những hình ảnh, ý nghĩa và khả năng mới cho tương lai.
