Hoa súng khổng lồ thuộc chi Victoria từ lâu đã nổi tiếng nhờ kích thước. Lá của loài lớn nhất trong số các loài đã biết, V. boliviana, đạt đường kính gần ba mét. Trong một thời gian dài, khoa học chỉ biết đến ba loài thuộc chi này. Nay chúng có thêm loài thứ tư — Victoria colombiana, được mô tả trên tạp chí Phytotaxa. Theo các tác giả, lá của loài này cũng có thể đạt tới hai mét và có thể nhìn thấy được ngay cả từ vũ trụ. Loài thứ năm, Victoria mattogrossensis, đang chuẩn bị được công nhận chính thức.
Câu chuyện phát hiện bắt đầu từ một bức ảnh trên Instagram. Bức ảnh do người Mỹ Jeremy Harris, chủ một vườn ươm cây ăn thịt, chụp. Ông ghi lại hình ảnh một người đang bơi giữa những chiếc lá khổng lồ ở vùng Inírida của Colombia. Harris tưởng nhầm cây này là Victoria amazonica phổ biến rộng rãi. Chuyên gia về hoa súng tại Vườn thực vật Hoàng gia Kew, Carlos Magdalena, đã nhìn thấy bức ảnh này khoảng năm năm trước. Vị trí địa lý trên ảnh chỉ về Inírida, và điều đó khiến ông chú ý: trong lưu vực sông Orinoco trước đây chưa từng ghi nhận loài nào thuộc chi Victoria, còn vùng phân bố của amazonica nằm trong lưu vực sông Amazon. Magdalena hiểu rằng trước mắt ông rất có thể là một loài mới.
Sau đó, ảnh vệ tinh được đưa vào cuộc. Magdalena nhận ra trên đó có vài phiến lá Victoria trôi nổi ngay trên chính dòng sông Inírida và các hồ lân cận, nghĩa là cây ở đây không hề đơn lẻ. Thế là các nhà nghiên cứu lên đường thực hiện chuyến thám hiểm kéo dài năm ngày xuyên qua khu rừng nhiệt đới ngập nước. Họ dựa vào hiểu biết của người dân địa phương, trong đó có các cộng đồng bản địa, còn người dẫn đường Gustavo Melo giúp tìm lối đi ở những nơi cả GPS lẫn điện thoại di động đều không hoạt động. Hai cây đầu tiên tìm thấy đều không nở hoa, mà chính hoa mới là thứ cần thiết để xác định loài. Chỉ đến đêm cuối cùng, khi chuyến thám hiểm còn khoảng mười giờ nữa là kết thúc, Melo mới dẫn đoàn đến một hồ nhỏ sâu trong rừng. Ở đó có một quần thể thứ hai, và một trong các cây đang nở hoa. Chính bông hoa này đã cho phép thu thập mẫu vật để mô tả. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự khác biệt so với các loài họ hàng nằm ở hướng của các gai trên mặt dưới lá, cũng như ở hình dạng hoa và quả.
Victoria colombiana chỉ sống ở một khu vực nhỏ duy nhất của Colombia. Theo ước tính của các chuyên gia, trong tự nhiên chỉ còn lại 30–50 cây. Với một quần thể ít ỏi như vậy, chỉ cần một lần ô nhiễm nghiêm trọng hoặc một đợt biến động mạnh mẽ về mực nước là có thể mất đi. Tình trạng bảo tồn vẫn chưa được xác định dứt khoát: đánh giá chính thức đang được tiến hành. Các nhà nghiên cứu cũng dự định thu thập hạt giống để trồng trong các vườn thực vật.
Song song đó, một loài nữa cũng đang chuẩn bị được công nhận — Victoria mattogrossensis từ Pantanal, một trong những vùng đất ngập nước lớn nhất thế giới. Xin nói rõ: đây là một đơn vị phân loại đã được biết đến từ lâu. Ban đầu nó được mô tả như một thứ của Victoria cruziana, còn nay được đề xuất nâng lên thành loài riêng. Vì vậy, xét theo nghĩa chặt chẽ thì không thể gọi nó là một «phát hiện». Nhưng tổng thể bức tranh lại thay đổi: nếu vào đầu những năm 2020 chỉ có ba loài được công nhận, thì với hoa súng Colombia con số này thành bốn, và với mattogrossensis là năm. Cũng cần thêm rằng loài thứ ba, V. boliviana, cũng chỉ được mô tả vào năm 2022: suốt 177 năm nó vẫn nằm trong các bộ sưu tập dưới một cái tên khác. Vậy nên chỉ trong vài năm, danh sách quả thực đã tăng lên đáng kể, dù «gần gấp đôi» thì đã là phóng đại.
Chi này được đặt tên theo Nữ hoàng Victoria: nhà thực vật học người Anh John Lindley đã đưa ra tên gọi này vào năm 1837. Ngày nay, người ta tìm thấy những loài cây này nhờ mạng xã hội, ảnh vệ tinh và hiểu biết của các cộng đồng bản địa.
Mỗi phát hiện như vậy cũng nhắc nhở về một điều khác: mô tả một loài mới chỉ là khởi đầu. Để những loài hoa súng quý hiếm không biến mất trước khi người ta biết đến chúng, cần có những biện pháp khẩn cấp để bảo vệ nơi sinh sống của chúng.
