Vào ngày 18 tháng 7 năm 2026, trạm khí tượng tự động Concordia của Pháp-Ý đã ghi nhận mức nhiệt độ -84,1 độ C. Đây là mức nhiệt độ lạnh nhất trên Trái đất kể từ năm 2012, khi trạm Vostok của Nga ghi nhận -84,2 độ C.
Tuy nhiên, đây không phải là một kỷ lục, và chúng ta không nên thổi phồng quá mức. Mức thấp kỷ lục của riêng trạm Concordia là -84,7 độ C, được ghi nhận vào ngày 13 tháng 8 năm 2010; mức nhiệt hiện tại chỉ kém sáu phần mười độ so với kỷ lục đó. Trong số tất cả các số liệu đo được của trạm kể từ khi bắt đầu quan sát vào năm 2005, mức nhiệt tháng 7 này đứng thứ ba. Vào mùa đông, nhiệt độ ở đây thường xuyên xuống dưới -80 độ C, nên con số này tự nó không quá bất thường so với bức tranh thời tiết theo mùa.
Nhưng cũng không thể coi đây là một sự kiện bình thường. "Ngay cả ở đây, nơi sương giá mạnh là điều bình thường, nhiệt độ dưới -84 độ C vẫn là một điều đáng chú ý," Gabriele Carugati, trưởng ca trực, nhà hóa học khí quyển và nhà băng học thuộc Chương trình Nghiên cứu Nam Cực Quốc gia Ý, chia sẻ với Live Science. Theo ông, những hiện tượng như vậy cho thấy thời tiết của lục địa này vẫn còn biến đổi như thế nào.
Để nhiệt độ xuống thấp đến vậy, cần có một số điều kiện cùng hội tụ, và vào tháng 7 này, tất cả chúng đều đã xảy ra. Trạm nằm trên Vòm C – một khu vực cao của cao nguyên Đông Nam Cực, ở độ cao 3.230 mét, cách bờ biển gần nhất khoảng một nghìn kilomet, vì vậy hơi ấm từ Nam Đại Dương không thể đến được đây. Bên dưới các công trình là lớp băng dày hơn ba kilomet. Đang là đêm cực: mặt trời không xuất hiện trên đường chân trời trong khoảng một trăm linh năm ngày, và năng lượng từ bên ngoài bằng không. Đồng thời, không khí cực kỳ khô hanh – Lá chắn Băng Đông Nam Cực không chỉ lạnh, mà còn là một trong những khu vực khô hạn nhất hành tinh, và hơi nước là loại khí giữ nhiệt chính. Thêm vào đó là bầu trời không mây và một khối khí áp cao ổn định không có sự xáo trộn không khí, và nhiệt sẽ thoát ra khỏi bề mặt thẳng vào không gian, không bị cản trở bởi bất kỳ thứ gì.
Dữ liệu gốc cho ngày 18 tháng 7 được cung cấp bởi Viện Bắc Cực Pháp Paul-Émile Victor, đơn vị quản lý trạm cùng với phía Ý. Mức nhiệt -84,1 độ C đã được ghi nhận hai lần, cách nhau chín phút – vào lúc 6:25 và 6:34 sáng.
Concordia được mệnh danh là điểm dân cư biệt lập nhất hành tinh, và điều này không phải là một cách nói cường điệu. Khi mùa đông đến, không một chiếc máy bay nào có thể hạ cánh ở đây: không thể vận chuyển đồ tiếp tế, cũng không thể sơ tán người. Những người hàng xóm gần nhất là các nhà thám hiểm tại trạm Vostok, cách đó sáu trăm kilomet.
Chính vì lý do này mà trạm được sử dụng như một mô hình tương tự trên mặt đất của các chuyến thám hiểm không gian xa xôi: một nhóm người bị cô lập, không thể rời đi, sống bốn tháng không có ánh sáng, không có khả năng sơ tán và thêm vào đó là tình trạng thiếu oxy mãn tính – bầu khí quyển ở vùng cực loãng hơn so với cùng độ cao ở vĩ độ trung bình, và cơ thể hoạt động như thể trạm này nằm ở độ cao đáng kể hơn 3230 mét thực tế. Cơ quan Vũ trụ Châu Âu duy trì một bác sĩ nghiên cứu tại đây mỗi mùa đông, và những người ở lại trạm đã được gọi là "phi hành gia băng giá" từ lâu.
Mức nhiệt thấp nhất tuyệt đối từ các phép đo trực tiếp vẫn thuộc về trạm Vostok: -89,2 độ C, vào ngày 21 tháng 7 năm 1983. Con số này được Tổ chức Khí tượng Thế giới công nhận, và trong hơn bốn mươi năm qua, chưa ai vượt qua được nó. Tuy nhiên, vệ tinh cũng đã ghi nhận mức -98 độ C ở Đông Nam Cực – theo một nghiên cứu năm 2018 trên Geophysical Research Letters. Nhưng không thể so sánh trực tiếp những con số này: vệ tinh đo nhiệt độ bề mặt tuyết, trong khi trạm khí tượng đo nhiệt độ không khí ở độ cao hai mét. Chính các tác giả của nghiên cứu đã chuyển đổi mức -98 độ C của họ sang giá trị tương đương trong không khí và thu được khoảng -94 độ C, với sai số bốn độ.
Sự tồn tại song song giữa cái lạnh giá ở Nam Cực và cái nóng như thiêu đốt của mùa hè ở Bán cầu Bắc thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn. Như Carugati giải thích, biến đổi khí hậu là một xu hướng toàn cầu dài hạn, và một tình huống thời tiết cụ thể có thể đồng thời gây ra cái lạnh đặc biệt ở một nơi và cái nóng khắc nghiệt ở nơi khác. Hai điều này không hề mâu thuẫn: một khối khí áp cao ổn định trên cao nguyên, đẩy tan mây và giải phóng nhiệt vào không gian, là một cơ chế cục bộ hoàn toàn phù hợp với tình trạng nóng lên toàn cầu.
Hơn nữa, các kỷ lục tại Concordia được thiết lập theo cả hai chiều. Vào ngày 18 tháng 3 năm 2022, chính trạm này đã ghi nhận -11,5 độ C – cao hơn khoảng 38 độ so với mức bình thường theo mùa. Nơi lạnh nhất trên Trái đất, nơi nhiệt kế có thể tăng gần bốn mươi độ, là nguồn dữ liệu không kém phần giá trị cho các mô hình khí hậu so với mức -84 độ C của tháng 7.
