Các nhà thám hiểm Nam Cực người Ukraine tại trạm "Akademik Vernadsky" vừa ghi lại được một hiện tượng khí quyển hiếm gặp trên bầu trời Nam Cực – đó là những đám mây xà cừ, vốn không thường xuyên xuất hiện trên bầu trời vùng cực.
Trung tâm Khoa học Nam Cực Quốc gia đã đăng tải những bức ảnh này trên trang Facebook của mình. Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng để những đám mây này xuất hiện cần có những điều kiện hết sức đặc thù, và điều đó khiến mỗi lần quan sát được đều trở nên vô giá đối với việc nghiên cứu các quá trình trong tầng bình lưu.
Như bà Anzhelika Ganchuk, trưởng đoàn thám hiểm Nam Cực lần thứ 31 của Ukraine giải thích, hầu hết các loại mây thông thường được hình thành ở tầng đối lưu – lớp dưới thấp và ẩm ướt của bầu khí quyển. Trong khi đó, mây xà cừ lại xuất hiện ở độ cao lớn hơn, thuộc tầng bình lưu từ 15 đến 30 km, nơi không khí gần như khô cạn.
Điều kiện đầu tiên là việc đưa không khí ẩm vào tầng bình lưu. Quá trình này xảy ra khi có các xoáy thuận tầng đối lưu mạnh mẽ hoặc các sóng núi: luồng không khí va vào dãy núi, bốc lên cao, vượt qua đỉnh và hạ xuống, trong đó đỉnh sóng có thể chạm tới tầng bình lưu.
Yêu cầu thứ hai là nhiệt độ cực thấp, từ âm 50 độ C trở xuống. Trong những điều kiện như vậy, hơi ẩm nhanh chóng biến thành các tinh thể băng hoặc các giọt siêu lạnh nhỏ xíu, và những cơn gió mạnh sẽ giúp phân tán chúng.
Điều kiện thứ ba là ánh sáng mặt trời. Các tia nắng phản chiếu từ các tinh thể tạo ra hiệu ứng quang học tán sắc lấp lánh như cầu vồng. Khi đó, mặt trời phải nằm dưới đường chân trời chỉ vài độ – vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn. Vào ban ngày, dưới ánh sáng tán xạ, những đám mây mỏng này hầu như không có màu sắc rõ rệt.
Bà Anzhelika Ganchuk chia sẻ rằng mây xà cừ đã trở thành một trong những hiện tượng yêu thích nhất của bà và thậm chí còn được đưa vào biểu tượng chính thức của đội thám hiểm. Theo bà, đây không chỉ là một ví dụ độc đáo về các quá trình khí quyển mà còn là một cảnh tượng thực sự kỳ diệu đối với mắt người.
Những quan sát tại trạm "Akademik Vernadsky" cho phép hiểu rõ hơn về cách các đám mây tầng bình lưu hình thành ở các vĩ độ cực và những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự xuất hiện của chúng.
Những ghi chép như vậy giúp theo dõi các hiện tượng khí quyển hiếm gặp tại các khu vực xa xôi trên hành tinh.