Sibirya'daki yetiştirme merkezlerinde altmış yıldan fazla süredir gümüşi-siyah tilkiler insana dostluklarına göre seçiliyor. Birkaç nesil içinde seçilim, yumuşak mizaçlı, sarkık kulaklı ve kısalmış burunlu «evcil» yavruların ortaya çıkmasına yol açtı. Yakın tarihli bir araştırma, bu değişimlerin beynin belirli bir bölgesini — ventromedial hipotalamusu — etkilediğini gösterdi.
Bilim insanları üç tilki grubunun beynini karşılaştırdı: evcilleştirilmiş, saldırgan ve yabani. Fareler üzerindeki araştırmalardan saldırganlık ve sosyal tepkilerin merkezi olarak bilinen ventromedial hipotalamusta, dost canlısı hayvanlarda östrojen reseptörü alfa eksprese eden nöronların belirgin biçimde daha az olduğu ortaya çıktı. Fare deneylerinde ani saldırıyı tetikleyen tam da bu hücrelerdir.
Bu tür nöronların sayısındaki azalma, görünüşe göre saldırganlık devresini zayıflatırken sosyal etkileşime yönelik eğilimi güçlendiriyor. Değişimler hızlı gerçekleşti — yalnızca altı nesil seçilim içinde. Bu, seçilim baskısının beynin yapısını kısa zaman aralıklarında yeniden düzenleyebildiğini gösteriyor.
Tilkilerle deney 1950'li yıllarda Novosibirsk'teki Sitoloji ve Genetik Enstitüsü'nde başladı. Genetikçiler, kürk çiftliklerinde bazı hayvanların insanlara daha az saldırganlık gösterdiğini fark etti. Bu bireyleri seçerek araştırmacılar, davranış ve görünüş bakımından evcil köpekleri andıran bir popülasyon elde etti. Şimdi nörobiyologlar, bu dönüşümün arkasında hangi hücresel değişimlerin yattığını izleme olanağına kavuştu.
Sonuçlar yalnızca evcilleştirmeyi anlamak açısından önemli değil. Ekolojik ve sosyal etkenlerin yabani türlerde beyin gelişimini nasıl etkileyebildiğini gösteriyorlar. Benzer mekanizmalar, yaşam ortamı ya da hemcinslerle ve insanla etkileşimin niteliği değiştiğinde, muhtemelen diğer memelilerde de işliyor.
Çalışmanın sonraki aşamaları, bu nöronların gelişimini yöneten genetik mutasyonların araştırılmasını ve benzer değişimlerin diğer türlerde nasıl ortaya çıktığının incelenmesini içeriyor. Bu tür veriler, doğada sosyal davranışın evrimini daha iyi anlamaya yardımcı olacak.
Tilkilerin gözlemlenmesi şunu hatırlatıyor: seçilimdeki küçük, hedefli değişimler bile çevremizdeki dünyayla ilişkilerimizi yöneten nöral devreleri belirgin biçimde yeniden düzenleyebilir.
