W syberyjskich hodowlach już od ponad sześćdziesięciu lat selekcjonuje się srebrno-czarne lisy pod kątem przyjaznego stosunku do człowieka. W ciągu kilku pokoleń dobór doprowadził do pojawienia się „oswojonych” szczeniąt o łagodnym usposobieniu, obwisłych uszach i skróconych pyskach. Niedawne badanie wykazało, że te zmiany dotknęły konkretnego obszaru mózgu — podwzgórza brzuszno-przyśrodkowego.
Naukowcy porównali mózgi trzech grup lisów: udomowionych, agresywnych i dzikich. W podwzgórzu brzuszno-przyśrodkowym, znanym z badań na myszach jako ośrodek agresji i reakcji społecznych, u przyjaznych zwierząt okazało się znacznie mniej neuronów eksprymujących receptor estrogenowy alfa. Właśnie te komórki w eksperymentach na myszach wywołują natychmiastowy atak.
Zmniejszenie liczby takich neuronów najwyraźniej osłabia obwód agresji, a jednocześnie wzmacnia skłonność do interakcji społecznych. Zmiany zaszły szybko — zaledwie w ciągu sześciu pokoleń selekcji. Świadczy to o tym, że presja doboru potrafi przebudować strukturę mózgu w krótkich przedziałach czasu.
Eksperyment z lisami rozpoczął się w latach 1950 w Instytucie Cytologii i Genetyki w Nowosybirsku. Genetycy zauważyli, że w fermach futrzarskich niektóre zwierzęta wykazują mniejszą agresję wobec ludzi. Selekcjonując takie osobniki, badacze uzyskali populację, która zachowaniem i wyglądem przypomina psy domowe. Teraz neurobiolodzy uzyskali możliwość prześledzenia, jakie konkretnie zmiany komórkowe stoją za tą przemianą.
Wyniki są ważne nie tylko dla zrozumienia udomowienia. Pokazują, jak czynniki ekologiczne i społeczne mogą wpływać na rozwój mózgu u dzikich gatunków. Podobne mechanizmy prawdopodobnie działają także u innych ssaków, gdy zmienia się środowisko życia lub charakter interakcji z osobnikami tego samego gatunku i z człowiekiem.
Kolejne etapy pracy obejmują poszukiwanie mutacji genetycznych, które kierują rozwojem tych neuronów, oraz badanie, jak podobne zmiany przejawiają się u innych gatunków. Takie dane pomogą lepiej zrozumieć ewolucję zachowań społecznych w przyrodzie.
Obserwacja lisów przypomina: nawet niewielkie, ukierunkowane zmiany w doborze potrafią wyraźnie przebudować obwody neuronowe odpowiedzialne za relacje z otaczającym światem.
