In de bergen van Monchique, waar de hellingen uit zeldzaam nefelien-syeniet bestaan, verschuilt zich tussen lage grassen en struiken een piepklein plantje dat tot voor kort onbekend was voor de wetenschap. Een Duitse toeriste maakte simpelweg een foto met haar telefoon en uploadde die naar het platform iNaturalist — en deze toevallige foto zette een reeks onderzoeken in gang die eindigde met de beschrijving van een nieuwe endemische soort uit de Algarve.
De plant kreeg de naam Linaria alfercensis, of in het Portugees ansarina-de-alferce. Het is een kleine eenjarige vlasleeuwenbek met gele bloemen die versierd zijn met oranjebruine vlekken. De bloei valt in maart—mei, en het verspreidingsgebied beperkt zich tot de zuidelijke hellingen van de Serra da Picota in de gemeente Monchique, vooral de omgeving van Cerro do Castelo de Alferce. Wetenschappers onder leiding van João Farminhão van de Universiteit van Coimbra bevestigden de zelfstandigheid ervan met behulp van morfologische, genomische en ecologische gegevens, en publiceerden de resultaten in het tijdschrift Plant Ecology and Evolution.
De ontdekking benadrukt hoe nauw de plantendiversiteit van de Algarve met de geologie verbonden is. Zeldzame gesteenten vormen als het ware eigenaardige ‘bodemeilanden’, waar geïsoleerde populaties zich onafhankelijk ontwikkelen. Hetzelfde werk bevestigde ook de status van nog een lokale endemische soort — Linaria bimaculata. Toch wordt Linaria alfercensis nu al met ernstige bedreigingen geconfronteerd: verlies van leefgebied, de verspreiding van de invasieve mimosa (Acacia dealbata) en de druk van toeristische bebouwing.
De onderzoekers stellen voor de soort volgens de criteria van de IUCN in de categorie ‘bedreigd’ in te delen. De populaties zijn klein en het verspreidingsgebied is uiterst beperkt — factoren die de plant kwetsbaar maken zelfs vóór een formele beschrijving. Zoals Farminhão opmerkt, blijft Portugal een ‘witte vlek’ in de kennis van zijn flora, en sommige soorten kunnen uitsterven voordat ze bestudeerd kunnen worden.
Het geval van Linaria alfercensis laat zien welke rol burgerwetenschap speelt: één foto, geüpload door een vakantieganger, trok de aandacht van botanici en leidde tot een expeditie.
Het behoud van zulke uiterst lokaal voorkomende endemische soorten begint met aandacht voor elk stukje zeldzame bodem en het beperken van invasieve soorten op sleutelplaatsen.
