W górach Monchique, gdzie zbocza zbudowane są z rzadkiego sjenitu nefelinowego, wśród niskich traw i krzewów kryje się maleńka roślina, która do niedawna pozostawała nieznana nauce. Niemiecka turystka po prostu zrobiła zdjęcie telefonem i wgrała je na platformę iNaturalist — i ta przypadkowa fotografia zapoczątkowała łańcuch badań, który zakończył się opisaniem nowego endemitu Algarve.
Roślina otrzymała nazwę Linaria alfercensis, a po portugalsku ansarina-de-alferce. Jest to niewielka jednoroczna lnica o żółtych kwiatach zdobionych pomarańczowo-brązowymi plamkami. Kwitnienie przypada na marzec—maj, a zasięg ograniczony jest do południowych zboczy Serra da Picota w gminie Monchique, zwłaszcza okolic Cerro do Castelo de Alferce. Naukowcy pod kierownictwem João Farminhão z Uniwersytetu w Coimbrze potwierdzili jego odrębność za pomocą danych morfologicznych, genomicznych i ekologicznych, publikując wyniki w czasopiśmie Plant Ecology and Evolution.
Odkrycie podkreśla, jak ściśle różnorodność roślinna Algarve związana jest z geologią. Rzadkie skały tworzą swoiste „wyspy glebowe”, gdzie izolowane populacje ewoluują niezależnie. Ta sama praca potwierdziła status jeszcze jednego miejscowego endemitu — Linaria bimaculata. Jednak już teraz Linaria alfercensis zmaga się z poważnymi zagrożeniami: utratą siedlisk, rozprzestrzenianiem się inwazyjnej mimozy (Acacia dealbata) i presją zabudowy turystycznej.
Badacze proponują zaliczenie gatunku do kategorii „zagrożonych wyginięciem” według kryteriów IUCN. Populacje są niewielkie, a zasięg niezwykle wąski — czynniki, które czynią roślinę wrażliwą jeszcze przed formalnym opisaniem. Jak zauważa Farminhão, Portugalia pozostaje „białą plamą” w poznaniu swojej flory, a niektóre gatunki mogą zniknąć, zanim zdążą zostać zbadane.
Przypadek Linaria alfercensis pokazuje, jaką rolę odgrywa nauka obywatelska: jedno zdjęcie wgrane przez turystkę przyciągnęło uwagę botaników i doprowadziło do ekspedycji.
Ochrona takich wąskolokalnych endemitów zaczyna się od uwagi poświęconej każdemu skrawkowi rzadkiej gleby i od ograniczenia gatunków inwazyjnych w kluczowych miejscach.
