Yamaçlarının nadir nefelin siyenitinden oluştuğu Monşike dağlarında, alçak otlar ve çalılar arasında, yakın zamana kadar bilim dünyası tarafından bilinmeyen minik bir bitki gizleniyor. Alman bir turist sadece telefonuyla bir fotoğraf çekip iNaturalist platformuna yükledi — ve bu tesadüfi fotoğraf, Algarve'nin yeni endemik türünün tanımlanmasıyla sonuçlanan bir araştırma zincirini başlattı.
Bitkiye Linaria alfercensis, Portekizce'de ise ansarina-de-alferce adı verildi. Turuncu-kahverengi lekelerle süslenmiş sarı çiçekleri olan küçük, tek yıllık bir nevruz otudur. Çiçeklenme mart—mayıs aylarına denk gelir ve yayılış alanı Monşike belediyesindeki Serra-da-Pikota'nın güney yamaçlarıyla, özellikle Serru-du-Kaştelu-de-Alferse çevresiyle sınırlıdır. Koimbra Üniversitesi'nden Joau Farminyan liderliğindeki bilim insanları, morfolojik, genomik ve ekolojik veriler yardımıyla türün bağımsızlığını doğrulayarak sonuçları Plant Ecology and Evolution dergisinde yayımladılar.
Bu keşif, Algarve'nin bitki çeşitliliğinin jeolojiyle ne kadar sıkı bağlantılı olduğunu vurguluyor. Nadir kayaçlar, izole popülasyonların bağımsız olarak evrimleştiği kendine özgü «toprak adaları» yaratır. Aynı çalışma, bir başka yerel endemik tür olan Linaria bimaculata'nın statüsünü de doğruladı. Ancak Linaria alfercensis şimdiden ciddi tehditlerle karşı karşıya: habitat kaybı, istilacı mimoza (Acacia dealbata) yayılımı ve turistik yapılaşma baskısı.
Araştırmacılar, türün IUCN kriterlerine göre «tehlikede» kategorisine alınmasını öneriyor. Popülasyonlar küçük ve yayılış alanı son derece dar — bu etkenler, bitkiyi resmi tanımlanmasından önce bile savunmasız kılıyor. Farminyan'ın belirttiği gibi, Portekiz, florasının bilinmesinde hâlâ bir «beyaz leke» olmayı sürdürüyor ve bazı türler incelenemeden yok olabilir.
Linaria alfercensis vakası, vatandaş biliminin ne kadar önemli bir rol oynadığını gösteriyor: tatilci birinin yüklediği tek bir fotoğraf, botanikçilerin dikkatini çekti ve bir keşif gezisine yol açtı.
Bu tür dar yayılışlı endemiklerin korunması, her bir nadir toprak parçasına gösterilen özenle ve kilit bölgelerde istilacı türlerin sınırlandırılmasıyla başlar.
