In de nevelwouden van de Andes, waar de wolken zich bijna nooit boven de hellingen terugtrekken, groeide lang een reus die maar niet met zekerheid kon worden geclassificeerd. Nu heeft hij een naam: Daturodendron, een boom tot 20 meter hoog, beschreven als een nieuw geslacht uit de familie van de nachtschadeachtigen.
Het eerste exemplaar werd in 2004 verzameld niet ver van het Colombiaanse Bucaramanga, maar meer dan twintig jaar bleef de plant in onzekerheid. Het definitieve antwoord kwam van onderzoekers van de Universiteit van Cartagena en de Royal Botanic Gardens, Kew. Een fylotranscriptoomanalyse van bijna 300 genen, gepubliceerd in het tijdschrift Taxon in 2026, toonde aan dat de boom tot de nachtschadeachtigen behoort en deel uitmaakt van de tribus Datureae, waartoe de doornappels (Datura) en de brugmansia's behoren. Daarom wordt hij een verre verwant van de tomaat, de aardappel en de aubergine genoemd: de verwantschap wordt hier gemeten op het niveau van de hele familie.
Uiterlijk lijkt Daturodendron niet op de bekende tuinplanten. Het is geen kruidachtige struik, maar een volwaardige boom met een krachtige stam en kroon. Hij werd niet op grond van één detail in een afzonderlijk geslacht geplaatst, maar op grond van een combinatie van kenmerken: een houtachtige habitus, rechtopstaande bloemen, een kelk die langs een ringvormige lijn openscheurt, een leerachtige kroon en ronde of niervormige zaden. De geslachtsnaam verwijst naar de gelijkenis met de doornappel, en de soortaanduiding absconditum, dat wil zeggen 'verborgen', weerspiegelt dat de boom zo lang onopgemerkt bleef. Voorlopig is er één soort bekend, Daturodendron absconditum.
Bijzonder interessant is de chemie van de plant. Daturodendron synthetiseert tropaanalkaloïden — scopolamine en hyoscyamine, dezelfde verbindingen die kenmerkend zijn voor de doornappel en andere leden van de tribus. Tropaanalkaloïden worden over het algemeen beschouwd als gespecialiseerde afweerstoffen, en een reconstructie van voorouderlijke toestanden wijst erop dat het vermogen om ze te produceren waarschijnlijk zeer vroeg in de tribus is ontstaan. Dat betekent dat dit bij Daturodendron een oude erfenis is, geen recente verwerving.
Voor evolutionair biologen is de plaats van het nieuwe geslacht in de stamboom van de familie het belangrijkst. De fylogenetische analyse plaatst Daturodendron aan de basis van de tribus: hij blijkt zustergroep te zijn van alle overige vertegenwoordigers ervan. Dat maakt de plant een sleutelschakel voor het begrip van de overgang van vlezige, niet-openspringende vruchten naar de droge, openspringende doosvruchten die vandaag kenmerkend zijn voor veel verwanten. De leemte in het beeld van de evolutie van de nachtschadeachtigen bleek groter dan gedacht, zelfs in een groep die als goed bestudeerd gold.
Het grootste probleem is het lot van de leefomgeving. De soort is alleen bekend uit Colombia en Peru, dus bosverlies treft hem rechtstreeks, en verschillende publicaties noemen hem al een prioriteit voor bescherming. De Andeswolkenbossen behoren tot de rijkste ecosystemen van de planeet, maar tropische bergbossen worden sneller gekapt dan die van de Amazone, en klimaatverandering droogt ze uit. Directe ontbossing voor weilanden en akkers blijft daarbij de belangrijkste bedreiging.
De ontdekking is ook interessant voor farmacologen: de tropaanalkaloïden van de familie zijn al lang bekend om hun etnomedische betekenis, en het nieuwe geslacht voegt aan deze groep nog een onderzoekspunt toe. Maar voordat er over praktische toepassing kan worden gesproken, moet worden begrepen hoe de boom in de natuur leeft, en moeten de bossen zelf worden behouden.
