Przez długi czas uważano, że to Rzymianie położyli podwaliny pod winiarstwo na Półwyspie Iberyjskim, przynosząc tam kulturę winorośli wraz ze swoimi podbojami. Nowe badanie starożytnego DNA nasion winogron obala ten pogląd i przesuwa początek uprawy o trzy tysiące lat wstecz — do fenickich osadników.
Międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu w Walencji, Instytutu Winiarstwa i Enologii oraz innych instytucji przeanalizował 28 archeologicznych nasion z Hiszpanii i Sardynii. Najwcześniejsze udomowione okazy z południowo-zachodniej Hiszpanii, datowane na około 1000 roku przed naszą erą, noszą cechy genetyczne odmian wschodniośródziemnomorskich. Dane te pokrywają się ze świadectwami archeologicznymi pojawienia się Fenicjan, którzy założyli Gadir (współczesny Kadyks) mniej więcej w tym samym czasie.
Przywiezione pnącza szybko skrzyżowały się z miejscowymi dzikimi winoroślami. Już w epoce żelaza ukształtowały się nowe linie, które stały się podstawą wielu tradycyjnych odmian iberyjskich. DNA chloroplastowe, przekazywane w linii żeńskiej, pomogło prześledzić te rodzinne powiązania przez wieki.
Badanie opublikowane w Current Biology pokazuje, że już 2500 lat temu na półwyspie istniała odrębna grupa iberyjska winogron. Niektóre linie przetrwały do naszych czasów: odmiana hebén jest uprawiana klonalnie od co najmniej 1100 lat, a średniowieczne nasiona z Walencji są genetycznie bliskie współczesnej pasa valenciana.
Komercyjne winiarstwo w południowej i wschodniej Iberii rozkwitło już pod koniec VIII wieku przed naszą erą — pięć stuleci przed przybyciem Rzymian. Fenicjanie nie tylko przywieźli pnącza, ale także pobudzili ich adaptację do nowych warunków poprzez hybrydyzację z miejscowymi roślinami.
Tym samym historia wina w Hiszpanii jawi się jako historia wczesnej wymiany kulturowej, szybkiej miejscowej adaptacji i zdumiewającej ciągłości odmian, które do dziś rosną w iberyjskich winnicach.
