Dokument, który opuścił Meksyk na statku w 1840 roku, wrócił do ojczyzny samolotem w 2026 roku. Ten 20-kartkowy manuskrypt z XVI–XVII wieku, stworzony najprawdopodobniej przez mistrza z ludu Otomí, łączy tradycyjną mezoamerykańską piktografię z europejskim pismem i opowiada o migracji Mexików z Aztlánu, założeniu Tenochtitlánu, rządach tlatoani oraz przybyciu Hiszpanów.
Francja przekazała kodeks na trzy miesiące w ramach obchodów 200-lecia stosunków dyplomatycznych z Meksykiem. Wystawa w Narodowym Muzeum Antropologii w Meksyku potrwa do 6 grudnia. W zamian Meksyk wysłał do Francji Kodeks Boturini, znany również jako „Pas pielgrzymi”. Porozumienie o wzajemnej wymianie zostało osiągnięte przez prezydentów Claudię Sheinbaum i Emmanuela Macrona w listopadzie 2025 roku.
Kodeks Azcatitlán dzieli się na trzy części: migrację i założenie stolicy, rządy władców oraz wydarzenia hiszpańskiego podboju wraz z ewangelizacją. Jaskrawe barwy — czerwona, niebieska, zielona i żółta — przedstawiają wojowników w pióropuszach, rytuały w świątyniach-piramidach i sceny z życia codziennego. Takie rękopisy służyły nie tylko jako kronika, lecz jako żywa pamięć ludu, przekazywana z pokolenia na pokolenie.
Od 1898 roku manuskrypt przechowywany jest w Bibliotece Narodowej Francji. Jego tymczasowy powrót stał się możliwy dzięki współpracy ministerstw kultury i instytutów antropologii obu krajów. Przedstawiciele rdzennych wspólnot, w szczególności Hñähñú z Ixmiquilpanu, już nieraz zwracali się z prośbami o repatriację, a obecnie trwają negocjacje w sprawie możliwego stałego zwrotu.
Podobne wymiany podkreślają, jak krucha, a jednocześnie jak trwała jest więź między przeszłością a teraźniejszością. Kodeks, który przetrwał wieki i ocean, znów znajduje się przed oczami tych, których przodkowie go stworzyli. To nie tylko eksponat muzealny, lecz świadectwo tego, jak historie ludów wciąż wpływają na współczesne stosunki między państwami.
Wystawie towarzyszą faksymile i objaśnienia, pozwalające zwiedzającym prześledzić drogę dokumentu od XVII wieku do naszych dni. Specjaliści zauważają, że warunki przechowywania w meksykańskich magazynach pozwalają dziś zapewnić należyte zachowanie takich zabytków.
Dziedzictwo kulturowe nabiera siły, gdy wraca do tych, którzy je zrodzili.
