Het document, dat Mexico in 1840 per schip verliet, is per vliegtuig in 2026 naar zijn vaderland teruggekeerd. Dit 20 folio's tellende manuscript uit de zestiende en zeventiende eeuw, vermoedelijk vervaardigd door een meester uit het Otomí-volk, verenigt de traditionele Midden-Amerikaanse pictografie met het Europese schrift en verhaalt van de migratie van de Mexica uit Aztlan, de stichting van Tenochtitlan, de regering van de tlatoani en de komst van de Spanjaarden.
Frankrijk heeft de codex voor drie maanden in bruikleen gegeven ter gelegenheid van de viering van 200 jaar diplomatieke betrekkingen met Mexico. De tentoonstelling in het Nationaal Museum voor Antropologie in Mexico-Stad duurt tot 6 december. In ruil daarvoor heeft Mexico de Codex Boturini naar Frankrijk gestuurd, ook bekend als de 'Strook van de pelgrimstocht'. De overeenkomst over de wederzijdse uitwisseling werd in november 2025 bereikt door presidenten Claudia Sheinbaum en Emmanuel Macron.
De Codex Azcatitlan valt uiteen in drie delen: de migratie en de stichting van de hoofdstad, de regering van de heersers en de gebeurtenissen van de Spaanse verovering met de evangelisatie. Felle kleuren — rood, blauw, groen en geel — beelden krijgers met verentooien af, rituelen in piramidetempels en taferelen uit het dagelijks leven. Dergelijke handschriften dienden niet louter als kroniek, maar als het levende geheugen van een volk, dat van generatie op generatie werd doorgegeven.
Sinds 1898 wordt het manuscript bewaard in de Nationale Bibliotheek van Frankrijk. De tijdelijke terugkeer ervan werd mogelijk dank zij de samenwerking tussen de ministeries van Cultuur en de antropologische instituten van beide landen. Vertegenwoordigers van inheemse gemeenschappen, in het bijzonder de Hñähñu uit Ixmiquilpan, hebben al meermaals verzoeken tot repatriëring ingediend, en momenteel wordt onderhandeld over een mogelijke definitieve terugkeer.
Dergelijke uitwisselingen onderstrepen hoe broos en tegelijk hoe hecht de band tussen verleden en heden is. De codex, die eeuwen en een oceaan heeft doorstaan, komt opnieuw voor de ogen van hen wier voorouders hem hebben gemaakt. Het is niet zomaar een museumstuk, maar een getuigenis van hoe de geschiedenissen van volkeren de hedendaagse betrekkingen tussen staten blijven beïnvloeden.
De tentoonstelling gaat vergezeld van facsimile's en toelichtingen, die bezoekers in staat stellen de weg van het document van de zeventiende eeuw tot vandaag te volgen. Deskundigen merken op dat de bewaaromstandigheden in Mexicaanse depots vandaag de dag een behoorlijk behoud van dergelijke monumenten mogelijk maken.
Cultureel erfgoed krijgt kracht wanneer het terugkeert naar hen die het hebben voortgebracht.
