Na dnie u wybrzeży Australii Zachodniej, w wodach o głębokości 11–15 metrów, archeolodzy odkryli kamienne narzędzia, które przeleżały tam tysiące lat. Znaleziska te leżą w miejscu, gdzie niegdyś rozciągał się ląd, a dziś jest dno morskie, zalane po zakończeniu ostatniego okresu lodowcowego.
Badacze z uniwersytetów Flindersa, Australii Zachodniej i innych instytucji wraz z strażnikami z korporacji Murujuga Aboriginal Corporation przebadali dwa stanowiska w pobliżu Murujugi. Jedno z nich to dawne słodkowodne źródło, drugie — wychodnia skalna przy dawnym korycie rzeki. Ludzie gromadzili się tu przy wodzie i pozyskiwali kamień na narzędzia.
Narzędzia obejmują rdzenie, odłupki i obrobione wyroby. Część surowca pochodziła z miejscowych skał, a niektóre próbki — z miejsc oddalonych o ponad 20 kilometrów. Analiza fluorescencji rentgenowskiej wykazała różnice w materiałach między stanowiskami, co wskazuje na różne rodzaje działalności i przemieszczanie zasobów po obszarze dziś ukrytym pod wodą.
Zalewanie rozpoczęło się ponad dziewięć tysięcy lat temu, gdy poziom morza podniósł się po okresie lodowcowym. Ponad dwa miliony kilometrów kwadratowych australijskiego szelfu znalazło się pod wodą, ale ludzie zamieszkiwali te ziemie na długo wcześniej. Znaleziska uzupełniają obraz uzyskany w ramach projektu Deep History of Sea Country w latach 2020 i 2023.
Prace prowadzono w ścisłej współpracy z rdzennymi mieszkańcami — pięciu strażników przeszło szkolenie naukowych nurków. Jeden z nich, Malik Churnsajd, sam znalazł jeden z artefaktów. Takie podejście wzmacnia wnioski naukowe i pomaga lepiej rozumieć krajobraz kulturowy, który dla ludu Ngarda-Ngarli rozciąga się także na przestrzenie morskie.
Odkrycie pokazuje, jak dawne społeczności przystosowywały się do zmieniającego się środowiska, przemieszczając się za zasobami i wykorzystując sieć powiązań między terytoriami. Podobne znaleziska przypominają, że historia ludzkości jest ściśle spleciona ze zmianami klimatu i krajobrazu, które zachodziły na długo przed naszą epoką.
Badanie takich podwodnych zabytków pomaga współczesnym pokoleniom lepiej doceniać ciągłość wiedzy i z troską odnosić się do dziedzictwa ukrytego pod wodą.
