Przez dwie dekady badacze w maskach i z rurkami przemierzali muliste dno południowych rzek USA, zbierając po omacku słodkowodne małże. Wiele muszli wydawało się znajomych, ale analiza DNA pokazała co innego: przed nimi stało pięć nieznanych wcześniej gatunków.
Naukowcy z Akwarium Shedda, Uniwersytetu Stanowego Arkansas i Służby Geologicznej USA opisali nowe gatunki z rodzaju Obovaria w rzekach Missouri, Arkansas, Missisipi, Alabamy, Luizjany i Teksasu. Praca została opublikowana w czasopiśmie Zootaxa. Każdy gatunek jest przywiązany do własnego dorzecza rzecznego i otrzymał nazwę od miejscowości: Obovaria sipseyensis, O. neeskaensis, O. pinetorum, O. tallahattae i O. lumbo.
Rozpoznanie małży po muszli nie jest łatwe: kształt zmienia się od górnego biegu rzeki ku dolnemu, a samce i samice różnią się między sobą. Dlatego kluczową rolę odegrała analiza genetyczna trzech genów i porównanie ponad czterystu zarysów muszli. Każde duże dorzecze najwyraźniej kryje własną linię genetyczną.
Te małże to prawdziwe filtry rzek. W ciągu życia jeden osobnik może oczyścić setki tysięcy litrów wody, usuwając glony, muł, składniki odżywcze i zanieczyszczenia. Żyją długo, niekiedy ponad sto lat, i służą jako wskaźniki jakości wody. Jednak małże słodkowodne to najbardziej zagrożona grupa zwierząt w Ameryce Północnej: około dwóch trzecich gatunków jest zagrożonych.
Główne zagrożenia to tamy, zanieczyszczenia, zamulanie i gatunki inwazyjne. Cykl życiowy małży zależy od ryb żywicieli dla larw, a tamy blokują migrację ryb. Nowe gatunki są rzadkie i lokalne, dlatego wymagają punktowych działań ochronnych. Na razie tylko jeden z nich zaproponowano do objęcia federalnym statusem ochrony.
Odkrycie podkreśla, jak niepełna jest nasza wiedza o różnorodności biologicznej rzek. Bez dokładnego określenia gatunków nie można ocenić ryzyka wyginięcia ani zorganizować odbudowy populacji. Jak zauważają autorzy, chronić można tylko to, co potrafimy rozpoznać.
Aby zachować małże, trzeba badać ich ryby żywicieli i odbudowywać populacje w laboratoriach, a następnie zwracać je do rzek — właśnie w ten sposób udało się już przywrócić kilka gatunków do środowiska naturalnego.
