Twee decennia lang doorkruisten onderzoekers met maskers en snorkels de slibrijke bodem van rivieren in het zuiden van de VS, terwijl ze op de tast zoetwatermosselen verzamelden. Veel schelpen leken bekend, maar DNA-analyse wees iets anders uit: het ging om vijf voorheen onbekende soorten.
Wetenschappers van het Shedd Aquarium, de Arkansas State University en de United States Geological Survey beschreven nieuwe soorten van het geslacht Obovaria in de rivieren van Missouri, Arkansas, Mississippi, Alabama, Louisiana en Texas. Het werk is gepubliceerd in het tijdschrift Zootaxa. Elke soort is gebonden aan haar eigen stroomgebied en kreeg een naam naar de streek: Obovaria sipseyensis, O. neeskaensis, O. pinetorum, O. tallahattae en O. lumbo.
Mosselen aan hun schelp herkennen is niet eenvoudig: de vorm verandert van de bovenloop naar de benedenloop, en mannetjes en vrouwtjes verschillen. Daarom speelde genetische analyse van drie genen en de vergelijking van meer dan vierhonderd schelpomtrekken een sleutelrol. Elk groot stroomgebied lijkt zijn eigen genetische lijn te herbergen.
Deze mosselen zijn ware filters van de rivieren. In haar leven kan één exemplaar honderdduizenden liters water zuiveren door algen, slib, voedingsstoffen en verontreinigingen te verwijderen. Ze leven lang, soms meer dan honderd jaar, en dienen als indicatoren voor de waterkwaliteit. Toch zijn zoetwatermosselen de meest kwetsbare diergroep van Noord-Amerika: ongeveer twee derde van de soorten wordt bedreigd.
De belangrijkste bedreigingen zijn dammen, vervuiling, dichtslibbing en invasieve soorten. De levenscyclus van mosselen is voor de larven afhankelijk van gastvissen, en dammen blokkeren de vismigratie. De nieuwe soorten zijn zeldzaam en lokaal, en vereisen daarom gerichte beschermingsmaatregelen. Vooralsnog is slechts één ervan voorgedragen voor een federale beschermingsstatus.
De ontdekking onderstreept hoe onvolledig onze kennis van de biodiversiteit in rivieren is. Zonder nauwkeurige soortbepaling is het onmogelijk de risico's van uitsterven in te schatten en herstel te organiseren. Zoals de auteurs opmerken: men kan alleen beschermen wat men herkent.
Om mosselen te behouden, moet men hun gastvissen bestuderen en populaties in laboratoria herstellen om ze vervolgens naar de rivieren terug te brengen — precies zo is het al gelukt meerdere soorten in het wild terug te brengen.
