In de diepe duisternis van de nacht kroop een colonne van zes Land Cruisers over de onverharde wegen van Mozambique. In elk voertuig stonden twee tot drie kratten met versufte jachtluipaarden. Zo begon de omvangrijkste verhuizing van deze katachtigen ooit: twaalf dieren legden in 53 uur een afstand van bijna 1600 kilometer af.
Jachtluipaarden zijn de meest kwetsbare van de grote katachtigen. Wereldwijd zijn er nog minder dan 7100 exemplaren over, en elke verplaatsing brengt een sterfterisico van 40 tot 50 procent met zich mee. Desondanks raakt de genetische diversiteit van de soort zonder dergelijke operaties snel uitgeput. Natuurbeschermers maken al jaren gebruik van herplaatsingen om de dieren terug te brengen naar hun historische leefgebieden en hen een kans op voortplanting te bieden.
Het plan ontstond in het voorjaar van 2025: zestien jachtluipaarden verhuizen van Zuid-Afrika naar het wildreservaat Panyame in het westen van Mozambique. Men had daar al sporen gevonden van een 'spookjachtluipaard', en de 200.000 hectare aan niet-omheind land bood voldoende ruimte om te jagen en te paren. Echter, twee dagen voor vertrek werden door hevige regenval de enige geschikte landingsbanen onbruikbaar, waardoor de korte vlucht plaatsmaakte voor een uitputtende reis over land.
Het begon met de verdoving. Dierenartsen werkten in de zogeheten boma's, waar de dieren bijna een jaar hadden doorgebracht. Stress door de injectie, de hitte en het gebrek aan frisse lucht: elke stap vereiste uiterste precisie. Aan boord van het Embraer-vliegtuig was de vloer bedekt met zwart plastic, terwijl de lucht al vervuld was van de zoetzure geur van urine van de roofdieren. Daarna volgde de overstap naar terreinwagens en een traag tempo van slechts 16 kilometer per uur over de kapotte wegen.
In het 36e uur ging het mis: een van de Land Cruisers botste tegen een ander voertuig. De radiator lekte, maar de kratten met de jachtluipaarden bleven ongedeerd. Later moest de Zambezi-rivier tweemaal per boot worden overgestoken, nauwlettend in de gaten gehouden door krokodillen. De hitte en de vermoeidheid van het team, dat al bijna een etmaal niet had gegeten, maakten de operatie uiterst riskant.
Ondanks alle ontberingen beviel het vrouwtje Kazi enkele weken na aankomst van drie welpen — de eersten van de nieuwe populatie. Dit is vooralsnog het enige tastbare succes, maar de werkelijke resultaten zullen pas over tientallen jaren duidelijk worden.
Dergelijke operaties tonen aan hoe flinterdun de grens is tussen redding en verlies. Ze herinneren ons eraan dat zeldzame diersoorten zonder de voortdurende, soms uitputtende inzet van mensen niet zullen overleven in een veranderende wereld.
