W rezerwacie Yayu na południowym zachodzie Etiopii badacze złapali trzy osobniki gryzonia, którego ostatnio widziano w 1927 roku. Ten przypadek skłania do refleksji: jak wiarygodne są nasze wnioski o wymieraniu gatunków, skoro natura potrafi ukrywać swoje sekrety nawet w krajobrazie przekształconym przez człowieka.
Etiopski szczur amfibijny (Nilopegamys plumbeus) znany jest nauce z jednego okazu zebranego przez amerykańskiego zoologa Wilfreda Osgooda w górskim strumieniu północno-zachodniego płaskowyżu. Od tego czasu liczne ekspedycje nie przynosiły rezultatów, a gatunek zaliczono do kategorii „krytycznie zagrożony, prawdopodobnie wymarły”. Główną przyczyną jest utrata siedlisk wskutek wypasu bydła i rolnictwa, które zamieniły brzegi rzek w pastwiska.
Nowe znaleziska miały miejsce w zupełnie innym regionie — około 350 kilometrów od historycznego miejsca. Zwierzęta wpadły w pułapki podczas badania różnorodności biologicznej w rezerwacie biosfery Yayu, gdzie strumień przepływa obok wsi, której mieszkańcy piorą bieliznę. Cechy zewnętrzne — duże oczy, brązowe ubarwienie i przystosowania do półwodnego trybu życia — zgadzały się z opisem z 1928 roku. Analizę genetyczną dopiero trzeba przeprowadzić, ale już teraz odkrycie daje nadzieję na zachowanie gatunku.
Ten gryzoń jest jednym z najbardziej wodnych wśród afrykańskich myszowatych: żywi się owadami w mętnej wodzie, a jego duży mózg prawdopodobnie wiąże się właśnie z taką ekologią. Dotąd o jego zwyczajach prawie nic nie wiadomo. Nowe okazy pozwolą zbadać zachowanie, rozmnażanie i dokładne wymagania środowiskowe, co jest kluczowe dla planowania działań ochronnych.
Przypadek pokazuje, jak tereny chronione mogą służyć za ostatnią ostoję nawet dla gatunków uważanych za utracone. Kontynuowanie systematycznych badań w takich miejscach pomaga nie tylko rejestrować rzadkie znaleziska, ale i korygować strategie ochrony ekosystemów jako całości.
Regularne badania terenowe w strefach chronionych pozostają kluczem do wczesnego wykrywania ocalałych populacji rzadkich gatunków.
