In het Yayu-reservaat in het zuidwesten van Ethiopië hebben onderzoekers drie exemplaren gevangen van een knaagdier dat voor het laatst in 1927 werd gezien. Deze vondst zet aan tot nadenken: hoe betrouwbaar zijn onze conclusies over het uitsterven van soorten, wanneer de natuur haar geheimen zelfs in een door de mens veranderd landschap weet te verbergen.
De Ethiopische amfibische rat (Nilopegamys plumbeus) is in de wetenschap bekend van één enkel exemplaar, verzameld door de Amerikaanse zoöloog Wilfred Osgood in een bergbeek van het noordwestelijke hoogland. Sindsdien hebben talrijke expedities geen resultaten opgeleverd, en de soort werd ingedeeld in de categorie ‘ernstig bedreigd, mogelijk uitgestorven’. De belangrijkste oorzaak is het verlies van leefgebieden door begrazing en landbouw, waardoor de rivieroevers in weidegrond zijn veranderd.
De nieuwe vondsten deden zich voor in een heel andere regio — ongeveer 350 kilometer van de historische vindplaats. De dieren werden gevangen tijdens een biodiversiteitsonderzoek in het biosfeerreservaat Yayu, waar een beek langs een dorp stroomt waarvan de bewoners de was doen. De uiterlijke kenmerken — grote ogen, bruine kleur en aanpassingen aan een halfwaterleven — kwamen overeen met de beschrijving uit 1928. Een genetische analyse moet nog worden uitgevoerd, maar nu al geeft de ontdekking hoop op het behoud van de soort.
Dit knaagdier is een van de meest watergebonden onder de Afrikaanse muisachtigen: het voedt zich met insecten in troebel water, en zijn grote hersenen houden waarschijnlijk juist verband met een dergelijke ecologie. Tot nu toe is er bijna niets bekend over zijn gedrag. De nieuwe exemplaren zullen het mogelijk maken gedrag, voortplanting en de precieze eisen aan de omgeving te bestuderen, wat cruciaal is voor het plannen van beschermingsmaatregelen.
De vondst laat zien hoe beschermde gebieden kunnen dienen als laatste toevluchtsoord, zelfs voor soorten die als verloren werden beschouwd. Voortzetting van systematische onderzoeken op zulke plaatsen helpt niet alleen zeldzame vondsten vast te leggen, maar ook beschermingsstrategieën voor ecosystemen als geheel bij te stellen.
Regelmatig veldonderzoek in beschermde zones blijft de sleutel tot het tijdig opsporen van overlevende populaties van zeldzame soorten.
