Op 7 oktober 2026 maakte de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen de laureaten van de Nobelprijs voor Scheikunde bekend. De prijs ging naar de Franse wetenschapper Henri B. Kagan en de Japanse onderzoeker Kenso Soai.
De prijs werd toegekend “voor de ontdekking van niet-lineaire effecten en autocatalyse in asymmetrische organische synthese”. Hun werk verklaarde hoe in chemische reacties spontaan homochiraliteit kan ontstaan — de voorkeur voor een van de twee spiegelbeelden van moleculen.
Veel moleculen, waaronder aminozuren, bestaan in twee varianten die elkaars spiegelbeeld zijn. Levende organismen gebruiken slechts een van deze vormen. Hoe die selectiviteit is ontstaan, bleef meer dan een eeuw een raadsel.
Kagan, emeritus hoogleraar aan de Universiteit Parijs-Zuid, toonde al in de jaren 1980 aan hoe met behulp van katalysatoren een aanzienlijk overschot van een van de spiegelbeelden kan worden verkregen. Zijn ontdekkingen bleken revolutionair voor de farmacie.
Soai, emeritus hoogleraar aan de Tokyo University of Science, bouwde voort op deze ideeën. In 2003 creëerde hij een reactie waarin uit achirale uitgangsstoffen slechts een chirale vorm ontstaat — voor het eerst onder laboratoriumomstandigheden.
“Henri Kagan en Kenso Soai hebben een oplossing geboden voor een chemisch raadsel van een eeuw oud: hoe homochiraliteit spontaan kan ontstaan. De reacties die zij hebben ontwikkeld, zijn indrukwekkend”, aldus de voorzitter van het Nobelcomité voor Scheikunde, Heiner Linke.
Het werk van de laureaten is rechtstreeks van belang voor de productie van geneesmiddelen: het ene spiegelbeeld van een medicijn kan werkzaam zijn, terwijl het andere bijwerkingen kan veroorzaken. Nu kunnen chemici gericht de gewenste variant verkrijgen.
Soai, die tijdens het boodschappen doen van de onderscheiding hoorde, zei telefonisch tijdens een persconferentie: “Dit is de meest opwindende dag van mijn leven. Ik ben heel blij de prijs te delen met professor Henri Kagan.”
De prijs van 12 miljoen Zweedse kronen wordt gelijkelijk verdeeld tussen de laureaten. Maar hoe de natuur miljarden jaren geleden de keuze maakte voor een van de spiegelbeelden — die vraag houdt wetenschappers nog steeds bezig.
