NASA nadert een van de belangrijkste ruimtegebeurtenissen van 2026. De lancering van de Nancy Grace Roman ruimtetelescoop is gepland niet eerder dan 30 augustus 2026 om 07:20 Amerikaanse oosttijd vanaf Pad 39A van het Kennedy Space Center in Florida. De zware SpaceX Falcon Heavy raket zal de waarneming de ruimte in brengen.
De definitieve datum hangt nog af van de voltooiing van pre-launch tests en de gereedheid van de raket, maar de voorbereidingen verlopen volgens schema. Ingenieurs testen de telescopesystemen al na levering in Florida, testen de zonnepanelen, de thermische isolatie en de brandstoftanks. Vervolgens wordt het apparaat bijgetankt en onder de neuskegel van de raket geplaatst.
'Grootoog'-familielid van Hubble
Roman wordt vaak vergeleken met de Hubble-telescoop, maar hun taken verschillen.
Hubble kan relatief kleine delen van de hemel gedetailleerd bekijken. Roman zal een veel breder beeld zien: zijn belangrijkste instrument, het Wide Field Instrument, zal met één enkele opname een gebied bestrijken dat minstens honderd keer groter is dan Hubble, terwijl het vergelijkbare gevoeligheid en infraroodresolutie behoudt.
Eén opname van Roman kan ongeveer evenveel informatie bevatten als honderd afzonderlijke Hubble-afbeeldingen. Hierdoor zal de nieuwe telescoop hemeloverzichten tot duizend keer sneller uitvoeren en enorme panorama's van het universum creëren.
Roman zal Hubble of James Webb niet vervangen. Het zal een aanvulling zijn: eerst zeldzame objecten en gebeurtenissen in een enorm gebied ontdekken, en vervolgens kunnen andere telescopen de meest interessante doelen nader bekijken.
Het grote mysterie - donkere energie
Een van de centrale taken van de missie is om te begrijpen waarom de uitdijing van het universum versnelt.
Wetenschappers associëren dit fenomeen met de zogenaamde donkere energie, waarvan de aard nog steeds onbekend is. Roman zal miljarden verre sterrenstelsels observeren, hun verdeling bestuderen en meten hoe de uitdijing van de kosmos gedurende miljarden jaren is veranderd.
De telescoop zal ook helpen bij het onderzoeken van donkere materie - een onzichtbare substantie die niet direct kan worden waargenomen, maar wel kan worden gedetecteerd door zijn zwaartekrachtseffect op licht en sterrenstelsels.
Hoe nauwkeuriger wetenschappers de kaart van materie in het universum kunnen construeren, hoe dichter ze komen bij het begrijpen van de structuur en de toekomst ervan.
Volkstelling van planeten in de Melkweg
Het tweede belangrijkste gebied van Roman is de zoektocht naar exoplaneten.
De telescoop zal een grootschalig onderzoek uitvoeren van het centrale deel van de Melkweg met behulp van de gravitatie-microlensmethode. Wanneer de ene ster voor de andere passeert, versterkt zijn zwaartekracht tijdelijk het licht van een ver object. Als er een planeet bij de ster is, laat deze een extra spoor achter in dit signaal.
De missie zal naar verwachting meer dan duizend exoplaneten ontdekken met behulp van microlensing, waaronder werelden die ver van hun sterren staan en vrij zwevende planeten die helemaal niet om sterren draaien.
Een aparte coronagraf van Roman zal een demonstratie zijn van technologie die in staat is om het felle licht van een ster te blokkeren en beelden te verkrijgen van nabijgelegen planeten en schijven rond sterren. In de toekomst kunnen dergelijke systemen astronomen helpen om werelden te onderzoeken die op de aarde lijken.
Miljarden sterrenstelsels en zeldzame gebeurtenissen
Het brede gezichtsveld van Roman zal het mogelijk maken om verschijnselen vast te leggen die moeilijk te detecteren zijn met telescopen met een smaller gezichtsveld.
De waarneming zal supernova-uitbarstingen, botsende neutronensterren, zwarte gaten die nabijgelegen sterren vernietigen, en andere kortstondige gebeurtenissen kunnen vastleggen. Het zal dezelfde gebieden van de hemel herhaaldelijk fotograferen en veranderingen opmerken die plaatsvinden binnen dagen, uren of zelfs minuten.
Tijdens de vijfjarige hoofmissie zal Roman het licht van ongeveer een miljard sterrenstelsels meten. De hoeveelheid verkregen informatie zal zo groot zijn dat astronomen deze gegevens kunnen gebruiken voor ontdekkingen die nu nog niet te voorspellen zijn.
Weg naar punt L2
Na de lancering zal Roman afreizen naar het Lagrange-punt L2, dat ongeveer anderhalf miljoen kilometer van de aarde ligt.
De James Webb-telescoop werkt al in dit gebied. Door een speciaal zwaartekrachtsevenwicht kan Roman een stabiele positie ten opzichte van de aarde en de zon behouden, langdurige waarnemingen uitvoeren en het benodigde temperatuurregime handhaven.
De telescoop is vernoemd naar Nancy Grace Roman, de eerste directeur van het astronomieprogramma van NASA, die vaak de "moeder van Hubble" wordt genoemd. Zij was het die decennia geleden hielp bij het vormgeven van het idee van een grote ruimtetelescoop.
Een telescoop die de kaart van de kosmos kan veranderen
Roman belooft geen enkele sensationele opname die direct alle vragen zal beantwoorden. Zijn kracht ligt in schaal.
Het zal niet individuele kosmische objecten observeren, maar hele gebieden van het universum, waardoor miljoenen verspreide waarnemingen worden omgezet in een gedetailleerde kaart van de kosmische geschiedenis.
Als de missie succesvol is, zullen astronomen de mogelijkheid hebben om tegelijkertijd donkere energie, de vorming van sterrenstelsels, zwarte gaten en planetaire systemen te bestuderen.
30 augustus kan de dag worden waarop de mensheid niet zomaar een nieuwe telescoop de ruimte in stuurt, maar voor het eerst echt een breed venster opent naar het universum.
