7 Ekim 2026 tarihinde İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, Kimya Nobel Ödülü'nün sahiplerini açıkladı. Ödülü Fransız bilim insanı Henri B. Kagan ve Japon araştırmacı Kenso Soai aldı.
Ödül, «asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkilerin ve otokatalizin keşfi» nedeniyle verildi. Çalışmaları, kimyasal tepkimelerde homokiralitenin — moleküllerin iki ayna formundan birinin tercih edilmesinin — nasıl kendiliğinden ortaya çıkabileceğini açıkladı.
Amino asitler de dahil olmak üzere birçok molekül, birbirinin ayna yansıması olan iki biçimde bulunur. Canlı organizmalar bu biçimlerden yalnızca birini kullanır. Böyle bir seçiciliğin nasıl ortaya çıktığı bir yüzyıldan fazla süredir gizemini koruyordu.
Paris-Sud Üniversitesi'nde fahri profesör olan Kagan, daha 1980'li yıllarda katalizörler yardımıyla bir ayna formunun belirgin fazlasının nasıl elde edilebileceğini gösterdi. Keşifleri ilaç sektörü için devrim niteliğindeydi.
Tokyo Bilim Üniversitesi'nde fahri profesör olan Soai bu fikirleri geliştirdi. 2003 yılında, akiral başlangıç maddelerinden yalnızca tek bir kiral formun oluştuğu bir tepkime yarattı — laboratuvar koşullarında ilk kez.
Nobel Kimya Komitesi başkanı Heiner Linke, «Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz yıllık bir kimya gizemine çözüm sundu: homokiralite nasıl kendiliğinden ortaya çıkabilir. Geliştirdikleri tepkimeler etkileyici» dedi.
Ödül sahiplerinin çalışması ilaç üretimi açısından doğrudan önem taşıyor: bir ilacın bir ayna formu etkili olabilirken diğeri yan etkilere yol açabilir. Artık kimyagerler istenen biçimi hedefli olarak elde edebiliyor.
Ödülü alışverişe çıktığı sırada öğrenen Soai, bir basın toplantısında telefonla şöyle dedi: «Bu hayatımın en heyecan verici günü. Ödülü profesör Henri Kagan ile paylaşmaktan çok mutluyum».
12 milyon İsveç kronu tutarındaki ödül, ödül sahipleri arasında eşit olarak paylaşılacak. Ancak doğanın milyarlarca yıl önce bir ayna formunun lehine nasıl bir seçim yaptığı sorusu bilim insanlarını hâlâ meraklandırıyor.
