Japonya, insansız ulaşımın önündeki en büyük idari engellerden birini kaldırmaya hazırlanıyor. Nikkei'nin haberine göre, Arazi, Altyapı, Ulaştırma ve Turizm Bakanlığı (MLIT), direksiyonu ve pedalı olmayan 4 ve üzeri seviyedeki araçlar için ortak gereklilikleri değerlendiriyor ve bunları 2026 yılı Aralık ayından itibaren uygulamayı planlıyor. Şu an bu bir plan, yürürlükteki bir norm değil: söz konusu olan güvenlik standartlarının gözden geçirilmesi ve değişikliklerin zamanında yürürlüğe girip girmeyeceğini yakın gelecek gösterecek.
Şimdiye kadar bu tür her araç ayrı ayrı denetleniyordu ve her karar bağımsız bir prosedüre dönüşüyordu. Yeni yaklaşım, tek tek verilen izinlerin yerine tek bir değerlendirme düzenini koyuyor. Söz konusu olan, belirlenen koşullarda trafiği kendi başına yöneten ulaşım araçları: robotaksilerden küçük servis araçlarına kadar. 4 seviyesinin temel farkı, belirlenen bölge ve mod içinde sürücüye hiç ihtiyaç duyulmaması ve hareketin sorumluluğunu sistemin üstlenmesidir.
Japonya'nın sıfırdan başlamasına gerek yok. Fukui prefektörlüğündeki Eiheiji kasabasında ülkenin ilk 4 seviyeli hizmeti 2023 yılı Mayıs ayında iki kilometrelik bir güzergâhta faaliyete geçti ve yedi kişilik araçların hızı 12 km/s'yi aşmadı. Ibaraki prefektörlüğündeki Hitachi şehrinde 2024 mali yılında 4 seviyeli bir otobüs hizmete alındı, ancak araçta bir operatör bulunuyordu. Yasal dayanağı, 2023 yılı Nisan ayında yürürlüğe giren Karayolu Trafiği Kanunu değişikliği sağladı: değişiklik bir izin sistemini getirdi ve bu izinler bölgesel kamu güvenliği komisyonları tarafından veriliyor. Hükümet, 2025 mali yılına kadar insansız hizmetlerin sunulduğu 50 lokasyon hedefi koymuştu, ancak MLIT verilerine göre 2026 yılı Haziran ayı itibarıyla gerçekte 11 lokasyon faaliyetteydi. Planlarla pratik arasındaki bu uçurum, devletin neden artık tip sertifikasyona yöneldiğini tam da açıklıyor.
En dikkat çekici proje, 2026 yılı 30 Ekim ayında duyurulan Toyota ve Waymo ortak çalışması. Toyota, Aichi prefektörlüğündeki Takaoka fabrikasında bZ4X elektrikli crossover temelinde robotaksiler üretecek ve Waymo'nun donanımı daha üretim hattında entegre edilecek. Japonya'da testler ve doğrulama çalışmalarının 2027 yılında başlaması planlanıyor, ancak şirketin ticari lansmanı için henüz bir tarih verilmedi. Ayrı olarak Waymo, 2027 yılında Tokyo'da halka açık yolculuklar başlatma niyetini açıkladı ve şehirde eş zamanlı olarak Jaguar I-PACE ile pilot uygulama sürüyor. Değerlendirmemize göre yeni kurallarla bağlantı tam da burada ortaya çıkıyor: seri araçların fabrikada montajı, ancak sertifikasyon tek tek değil de tek tip hale geldiğinde ekonomik anlam kazanır.
Japon normları küresel gündemden ayrı var olmuyor. 2023 yılı Mart ayında MLIT temsilcisi, otomobiller için kurallar geliştiren BM çalışma forumu WP.29'in başkan yardımcılığı görevine gelen ilk Avrupalı olmayan kişi oldu. 2026 yılında WP.29, tamamen insansız sürüş sistemlerine yasal olarak izin veren tarihteki ilk küresel çerçeveyi kabul etti. Japon yetkililer WP.29'in uluslararası kurallarını kendi mevzuatlarına aktarıyor, dolayısıyla iç reform ile dünya standartları aynı yönde ilerliyor.
Japonya neden bu kadar acele ediyor? Burada ekonomi romantizmden daha önemli. Bloomberg'in görüşüne başvurduğu analistlerden birine göre, 4 seviyesini kişisel otomobil olarak değil, hizmet olarak satmak daha kârlı: üretici tek seferlik satıştan değil, filonun işletilmesinden kazanıyor. Bloomberg'in aktardığı McKinsey değerlendirmesi, bu tür araçların pazarının 2035 yılına kadar 400 milyar dolara ulaşabileceğini öngörüyor. Yoğun yapılaşmaya ve dar sokaklara sahip Japon şehirleri için bu, uzun vadede daha az park yeri anlamına gelmekle kalmıyor, aynı zamanda yol altyapısı ve yol çizgileri için yeni gereklilikler de getiriyor.
Asıl soru yanıtlanmadan duruyor: 4 seviyesindeki bölgelerin tek tek kasabaların ve test güzergâhlarının ötesine geçmesi ne kadar zaman alacak ve diğer ülkelerin düzenleyicileri kendi normlarını geleneksel kumanda organları olmayan araçlara ne kadar hızlı uyarlayacak. Japon örneği, kurallar tek tip ve üreticiler için önceden anlaşılır olduğunda sertifikasyonun bir engel değil, bir kaldıraç olabileceğini gösteriyor.
