W północno-zachodnim Maroku, na grzbiecie nad rzeką Wadi Beht, archeolodzy odkryli system fosy i wału, który najprawdopodobniej służył ochronie osady około 3500–4000 lat temu. Budowla ta uznana została za najstarszy znany kompleks obronny w Afryce Północnej poza doliną Nilu.
Wykopaliska z 2023 roku pod kierownictwem międzynarodowego zespołu, w tym badaczy z Włoskiej Narodowej Rady Badań, ujawniły pod późniejszym średniowiecznym murem kamiennym pozostałości wału ziemnego i fosy o szerokości co najmniej 1,8 metra. Analiza radiowęglowa 17 próbek z wypełnień datuje pierwotną budowlę na początek — połowę drugiego tysiąclecia przed naszą erą.
Sama osada Wadi Beht istniała znacznie wcześniej: w połowie czwartego — na początku trzeciego tysiąclecia przed naszą erą kwitła tu duża społeczność rolnicza zajmująca około dziesięciu hektarów. Mieszkańcy uprawiali zboża, hodowali bydło i utrzymywali kontakty z Półwyspem Iberyjskim, o czym świadczą znaleziska ceramiki i narzędzi kamiennych.
Nowe odkrycie pokazuje, że po ponad tysiącu lat ludzie powrócili na to miejsce i włożyli znaczny wysiłek w umocnienie naturalnego ukształtowania terenu. System przegradzał wąskie przejście między rzeką a wąwozem, zamieniając występ grzbietu w lepiej chronione terytorium. Najprawdopodobniej budowa wymagała planowania, koordynacji pracy i mobilizacji zasobów — oznak zorganizowanego społeczeństwa.
Przeznaczenie budowli pozostaje przedmiotem dyskusji: mogła służyć do odparcia zagrożeń, kontrolowania przemieszczania się lub rozstrzygania rosnącej konkurencji o ziemię i wodę w regionie. Istotne jest to, że podobnych prac na dużą skalę nie odnotowywano wcześniej w Maghrebie z tego okresu.
Później, w XI–XIII wieku naszej ery, średniowieczni mieszkańcy ponownie wykorzystali ten sam obszar, wznosząc mur kamienny na starożytnym wale. W ten sposób miejsce zachowało strategiczne znaczenie przez tysiąclecia.
Odkrycie zmusza do zrewidowania wyobrażeń o rozwoju społeczeństw Afryki Północnej i przypomina, że nawet w odległych regionach ludzie wcześnie nauczyli się zbiorowo chronić swoje osady i zasoby.
