Na wschodnim wybrzeżu Szetlandów, w miejscowości Nesting, archeolodzy i poszukiwacze z wykrywaczami metali wydobyli z ziemi monetę, która jest obecnie uważana za najdalej na północ wysunięte anglosaskie znalezisko na terenie Wielkiej Brytanii. To „penny krzyżowe” z końca X wieku z wizerunkiem króla Ethelreda II — tego samego, którego historia nazwała Bezrozumnym za niepowodzenia w walce z wikingami. Napis na monecie zachował się tak wyraźnie, że eksperci od razu zrozumieli: mają przed sobą rzadkość niemal niemającą odpowiedników w tutejszym kontekście.
Znaleziska dokonano podczas wykopalisk prowadzonych przez organizację Archaeology Shetland przy udziale Uniwersytetu w Aberdeen. Kierowniczka projektu doktor Elinor Graham, specjalistka od nadmorskich stanowisk narażonych na erozję, zauważyła, że moneta wskazuje na możliwe szlaki handlowe między podlegającymi wikingom Szetlandami a anglosaską Anglią. Alternatywne wyjaśnienie to łup przywieziony po jednym z norweskich najazdów. W każdym razie przedmiot ten świadczy o żywych kontaktach przez Morze Północne.
Wcześniej na Szetlandach znaleziono już jedną anglosaską monetę — w Old Scatness na południu archipelagu. Nowe znalezisko znajduje się znacznie dalej na północ, co poszerza wyobrażenie o geografii tych związków. Według Graham region mógł być „kosmopolityczną społecznością” z odległymi nićmi handlowymi sięgającymi anglosaskiego świata. Przeplatają się tu warstwy historii od epoki brązu po epokę wikingów.
Ethelred II wstąpił na tron w dwunastym roku życia po zabójstwie przyrodniego brata. Jego panowanie upłynęło pod znakiem nieustannych najazdów Skandynawów, którym próbował płacić okup — słynny „danegeld”. Monety podobne do znalezionej bito właśnie w tym niespokojnym czasie i mogły służyć zarówno jako środek płatniczy, jak i symbol władzy królewskiej. Ich pojawienie się na odległych wyspach mówi o tym, jak srebro i władza krążyły w złożonej sieci kontaktów i konfliktów.
Szetlandy w X–XI wieku znajdowały się pod kontrolą norweskich władców, ale jednocześnie pozostawały częścią szerszej północnoeuropejskiej gospodarki. Moneta mogła trafić tutaj albo poprzez bezpośrednią wymianę futer, ryb i wełny na srebro, albo jako część wojennego łupu. Oba scenariusze podkreślają, jak przenikalne były granice między „wikingowym” a „anglosaskim” światem.
Po analizie monetę planuje się przekazać do zbiorów Muzeum i Archiwów Szetlandzkich. Decyzję o losie znaleziska podejmie specjalna komisja ds. skarbów Szkocji. Dla miejscowych i badaczy to nie tylko artefakt, lecz nowe świadectwo tego, jak drobne przedmioty przepisują mapę dawnych związków.
Takie znaleziska przypominają: nawet jedna moneta potrafi pokazać, jak ściśle splatają się losy narodów poprzez morza i wieki.
