In het noordwesten van Marokko, op een heuvelrug boven de rivier de Oued Beht, hebben archeologen een systeem van gracht en wal ontdekt dat naar alle waarschijnlijkheid ongeveer 3500–4000 jaar geleden een nederzetting beschermde. Dit bouwwerk wordt beschouwd als het oudste bekende verdedigingscomplex in Noord-Afrika buiten de Nijlvallei.
Opgravingen in 2023 onder leiding van een internationaal team, met onderzoekers van de Italiaanse Nationale Onderzoeksraad, hebben onder een latere middeleeuwse stenen muur de resten blootgelegd van een aarden wal en een gracht van ten minste 1,8 meter breed. Radiokoolstofanalyse van 17 monsters uit de opvullingen dateert de oorspronkelijke bouw in het begin tot het midden van het tweede millennium voor onze jaartelling.
De nederzetting Oued Beht zelf bestond aanzienlijk eerder: in het midden van het vierde tot het begin van het derde millennium voor onze jaartelling bloeide hier een grote landbouwgemeenschap die ongeveer tien hectare besloeg. De bewoners verbouwden granen, hielden vee en onderhielden contacten met het Iberisch Schiereiland, zoals blijkt uit vondsten van aardewerk en stenen werktuigen.
De nieuwe ontdekking toont aan dat mensen meer dan duizend jaar later naar deze plek terugkeerden en aanzienlijke inspanningen leverden om het natuurlijke reliëf te versterken. Het systeem sloot een smalle doorgang tussen de rivier en een ravijn af en veranderde de uitstekende rots van de heuvelrug in een beter beschermd gebied. Naar alle waarschijnlijkheid vereiste de bouw planning, coördinatie van arbeid en mobilisatie van middelen — tekenen van een georganiseerde samenleving.
Het doel van het bouwwerk blijft onderwerp van discussie: het kan hebben gediend om dreigingen af te weren, de bewegingen te controleren of de groeiende concurrentie om land en water in de regio in goede banen te leiden. Belangrijk is dat dergelijke grootschalige werkzaamheden eerder niet zijn vastgesteld in de Maghreb van die periode.
Later, in de elfde tot dertiende eeuw van onze jaartelling, gebruikten middeleeuwse bewoners hetzelfde terrein opnieuw en bouwden een stenen muur boven op de oude wal. Zo behield de plek millennia lang haar strategische betekenis.
De ontdekking dwingt tot een herziening van de opvattingen over de ontwikkeling van de samenlevingen in Noord-Afrika en herinnert eraan dat mensen zelfs in afgelegen gebieden al vroeg leerden hun nederzettingen en hulpbronnen collectief te verdedigen.
