In Nieuw-Zeeland kan een vrouwtje van de wētāpunga (Deinacrida heteracantha) tot zeventig gram wegen — ongeveer zoveel als een volwassen muis. Nog niet zo lang geleden kwam deze reuzenweta, die ooit in uitgestrekte gebieden van het Noordereiland leefde, alleen nog voor op een piepklein stukje land — het eiland Little Barrier. Vandaag, na vijftien jaar gericht werk, is de soort overgegaan van de categorie nationaal uitstervend naar de categorie nationaal herstellend.
De oorzaak van de scherpe achteruitgang is een klassiek verhaal van menselijke druk. Europese kolonisten kapten bossen voor weiland en brachten tegelijk ratten, hermelijnen en andere roofdieren mee, voor wie de zware, weinig beweeglijke insecten een gemakkelijke prooi waren. Tegen de jaren negentig van de vorige eeuw gold de wētāpunga op het vasteland als uitgestorven, en op het enige overgebleven eiland nam de populatie in snel tempo af.
In plaats van te proberen de laatste exemplaren rechtstreeks te verplaatsen, kozen de specialisten voor fok in gevangenschap. Vanaf 2010 werden in de kwekerijen van Butterfly Creek, en later ook in de Auckland Zoo, tienduizenden insecten gefokt. In vijftien jaar tijd vonden vijfenveertig herintroducties plaats en werden meer dan elfduizend exemplaren in de natuur uitgezet op acht roofdiervrije eilanden en in twee omheinde reservaten op het vasteland.
Het meest overtuigende teken van succes verscheen op de eilanden Motuora en Tiritiri Matangi: daar zijn al de vierde en zelfs de vijfde generatie vastgesteld die in het wild zijn geboren. Dat betekent dat de populaties zelfstandig in stand blijven en niet langer uitsluitend afhankelijk zijn van nieuwe uitzettingen. Een dergelijk resultaat is voor ongewervelde dieren uiterst zeldzaam en geldt als een internationale maatstaf voor geslaagde herintroductie.
Een belangrijke rol speelde het partnerschap met de plaatselijke stam Ngāti Manuhiri — de traditionele hoeders van het eiland Little Barrier. Hun kennis en deelname hielpen niet alleen bij het praktische werk, maar ook bij de langetermijnplanning. De ervaring die bij het redden van de wētāpunga is opgedaan, wordt al toegepast op andere bedreigde soorten reuzenweta.
Het succes van het programma laat zien dat zelfs voor grote ongewervelde dieren, die vaak worden veronachtzaamd ten gunste van meer ‘charismatische’ dieren, echte vooruitgang mogelijk is wanneer een wetenschappelijke aanpak, grootschalige fok en bescherming van leefgebieden worden gecombineerd.
