Tại vùng biển Na Uy gần quần đảo Lofoten, cá nhà táng thể hiện một hành vi đáng kinh ngạc: chúng nghỉ ngơi theo tư thế thẳng đứng, hầu như chỉ chạm nhẹ vào mặt nước, và đồng thời thải ra những bong bóng khí. Một nghiên cứu mới cho thấy chính cơ chế này giúp chúng duy trì độ nổi trung tính và không bị trôi nổi lên một cách vô thức.
Cá nhà táng là loài cá voi duy nhất nghỉ ngơi ở đúng tư thế như vậy. Đầu của chúng chứa một cơ quan dầu cá nhà táng (spermaceti) khổng lồ, chứa đầy chất béo dạng sáp, nhẹ hơn nước. Phổi và đường hô hấp cũng nằm gần đầu hơn, giúp duy trì tư thế thẳng đứng. Khi con vật hơi nổi lên, áp suất giảm, không khí trong phổi giãn ra và đẩy cá voi lên trên. Việc thải bong bóng bù lại sự nổi lên này.
Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu từ 42 cá nhà táng được gắn thẻ, thu thập từ năm 2005 đến năm 2019. Mười bảy cá thể đã dành thời gian nghỉ ngơi thẳng đứng từ vài phút đến ba giờ. Lượng không khí mà chúng hít vào trước khi nghỉ ngơi như vậy khác với những lần lặn kiếm ăn thông thường. Điều này cho thấy rằng các con vật chủ động điều chỉnh hơi thở tùy theo trạng thái.
Hiện vẫn chưa thể khẳng định rằng cá nhà táng thực sự đang ngủ: để làm được điều đó cần có các nghiên cứu điện não đồ, mà hiện nay vẫn chưa thể thực hiện được ngoài biển khơi. Vì vậy các nhà khoa học chỉ nói về việc nghỉ ngơi. Việc sử dụng bong bóng tương tự để kiểm soát độ nổi cũng được ghi nhận ở các loài cá voi khác — cá voi xám và cá voi đầu cong (cá voi Greenland) — nhưng ở cá nhà táng, hiện tượng này được nghiên cứu chi tiết nhất.
Hiểu biết về những cơ chế tinh tế này rất quan trọng cho việc bảo tồn loài. Khi biết được khi nào và bằng cách nào các con vật rơi vào trạng thái dễ bị tổn thương ở gần mặt nước, người ta có thể đánh giá tốt hơn các nguy cơ va chạm với tàu thuyền và xây dựng các biện pháp giảm thiểu mối đe dọa.
