Đại dương chưa bao giờ là một nơi tĩnh lặng, nhưng phải đến tận bây giờ chúng ta mới bắt đầu nhận ra rằng những âm thanh đó không đơn thuần chỉ là tiếng ồn nền. Các nhà nghiên cứu thuộc dự án quốc tế CETI (Sáng kiến Giải mã Ngôn ngữ Cá voi) vừa công bố kết quả phân tích đầy tham vọng về tiếng kêu của loài cá voi nhà táng. Thông qua việc sử dụng mạng thần kinh nhân tạo, các nhà khoa học đã phát hiện ra những yếu tố được coi là nền tảng của ngôn ngữ ở loài vật này.
Thay vì cố gắng "đoán" ý nghĩa của các âm thanh, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tập trung vào việc phân tích cấu trúc của chúng. Kết quả cho thấy cá voi nhà táng sử dụng một hệ thống tiếng lách cách phức tạp, được gọi là các "coda". Các mô hình Transformer đã nhận diện được sự biến đổi về nhịp điệu, tốc độ và các sắc thái biểu cảm trong những bộ mã này. Điều này tương tự như cách con người sử dụng các âm vị để cấu thành nên từ ngữ.
Khám phá quan trọng nhất nằm ở tính tổ hợp của chúng. Cá voi nhà táng không chỉ lặp lại các tín hiệu đã học thuộc lòng; chúng thay đổi cấu trúc thông điệp tùy thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp trong đàn. Chúng ta đang được chứng kiến cái mà sinh học gọi là "độ phức tạp tổ hợp". Dù chưa phải là một bộ từ điển theo đúng nghĩa hiểu thông thường, nhưng đây rõ ràng là một hệ thống quy tắc mạch lạc làm nền tảng cho sự giao tiếp.
Liệu điều này có đồng nghĩa với việc các loài cá voi sở hữu một nền văn hóa thực thụ? Dữ liệu chỉ ra rằng các thị tộc khác nhau sở hữu những "phương ngữ" riêng, được truyền lại qua nhiều thế hệ. Việc ứng dụng AI cho phép xử lý khối lượng dữ liệu âm thanh khổng lồ mà một con người có dành cả đời cũng không thể nghe hết được.
Trong tương lai, hướng nghiên cứu này sẽ dẫn đến việc tạo ra các mô hình tương tác có khả năng mô phỏng giao tiếp với những gã khổng lồ biển cả bằng chính "ngôn ngữ" của chúng. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi của các nhà khoa học không chỉ là đối thoại, mà là thấu hiểu cách thức vận hành của ý thức ở những sinh vật có bộ não lớn gấp nhiều lần con người và tiến hóa trong một môi trường hoàn toàn khác biệt.
Nghiên cứu này buộc chúng ta phải nhìn nhận lại các ranh giới của trí thông minh. Nếu cá voi nhà táng sở hữu một hệ thống truyền tin tinh vi, liệu điều đó có làm thay đổi cách chúng ta bảo vệ đại dương? Chúng ta mới chỉ đang ở vạch xuất phát, nhưng nhịp cầu kỹ thuật số kết nối các giống loài đang dần được xây dựng.
