De oceaan is nooit een oase van stilte geweest, maar pas nu beginnen we te beseffen dat dit geluid veel meer is dan louter achtergrondruis. Onderzoekers van het internationale project CETI (Cetacean Translation Initiative) hebben de resultaten gepubliceerd van een ambitieuze analyse van de geluiden van potvissen. Door gebruik te maken van neurale netwerken hebben wetenschappers bij deze dieren iets ontdekt wat sterke gelijkenissen vertoont met de basisbouwstenen van taal.
In plaats van de betekenis van de geluiden simpelweg te 'raden', heeft de AI zich gericht op de structurele opbouw ervan. Het bleek dat potvissen een complex systeem van klikgeluiden gebruiken, ook wel 'coda's' genoemd. Transformer-modellen brachten binnen deze coda's subtiele variaties in ritme, tempo en versiering aan het licht. Dit doet sterk denken aan de manier waarop mensen fonemen inzetten om woorden te construeren.
De belangrijkste ontdekking ligt in de combinatoriek. Potvissen herhalen niet simpelweg voorgeprogrammeerde signalen; ze passen de structuur van hun boodschappen aan op basis van de sociale context binnen de groep. We worden hier geconfronteerd met wat in de biologie bekendstaat als 'combinatorische complexiteit'. Hoewel er nog geen sprake is van een woordenboek zoals wij dat kennen, is er wel een helder stelsel van regels waarbinnen de communicatie vorm krijgt.
Zou dit kunnen duiden op een volwaardige cultuur bij walvisachtigen? De verzamelde data wijzen erop dat verschillende clans over hun eigen 'dialecten' beschikken, die van generatie op generatie worden doorgegeven. Dankzij AI kunnen er nu enorme hoeveelheden audio worden verwerkt die een mens in geen tien levens zou kunnen beluisteren.
Op termijn opent dit de weg naar interactieve modellen die communicatie met deze zeereuzen in hun eigen 'taal' kunnen simuleren. Het uiteindelijke doel van de wetenschappers is echter niet zozeer een gesprek, maar het doorgronden van het bewustzijn van wezens met hersenen die vele malen groter zijn dan de onze en die in een totaal andere omgeving zijn geëvolueerd.
Dit onderzoek dwingt ons de grenzen van intelligentie te heroverwegen. Als potvissen een complex systeem voor informatieoverdracht hebben, wat betekent dit dan voor onze verantwoordelijkheid ten opzichte van de oceaan? We staan pas aan het begin van dit traject, maar de digitale brug tussen onze soorten is inmiddels in aanbouw.
