21 Eylül 2026 tarihinde, başkanlık bakanı Juan Carlos Orilyak Panama Ulusal Meclisi'nin önüne çıktı ve iki yasa tasarısı sundu: biri, maddi destek ve teşvik hakkıyla «Ulusal Çıkar Laboratuvarı» statüsünün verilmesine ilişkin, diğeri ise Ulusal Araştırma Sistemi'nin (SNI) kendi tüzel kişiliğine ve daha fazla özerkliğe sahip bir yapıya dönüştürülmesine ilişkin.
Araştırma ve geliştirme yatırımlarının Latin Amerika'daki en düşükler arasında kaldığı ve araştırmacı sayısının az olduğu bir ülke için bu adım, bilim insanlarının devlet burslarıyla yetiştirilmesi ile geri döndüklerinde çalışmaları için altyapının bulunmaması arasındaki uçurumu kapatma girişimi gibi görünüyor.
Orilyak, kırk yılı aşkın bir süredir aile şirketlerini yönetme deneyimine sahip bir hukukçu; daha önce bir bankada, Çevre Bakanlığı'nda, mülteci işleri dairesinde ve güvenlik yapılarında danışmanlık görevlerinde bulundu. Devlet Başkanı José Raúl Mulino'nun kabinesinde en yakın koordinatör, iş dünyasıyla diyaloğu yürütmek ve iktidarın sürekliliğini sağlamakla görevlendirilen güvenilir kişi rolünü üstleniyor.
Özgeçmişi, sektörel uzmanlıktan çok hukuki ve idari reformlara istikrarlı bir vurgu yapıldığını gösteriyor. Projeleri sunarken Orilyak, 2007 yılında kurulmuş olan SNI'deki hukuki boşlukları ve özel sektörün sürece dahil edilmesi gereğini vurguladı. Bu, bilimsel gündeme doğrudan müdahale etmek yerine kurumsal mekanizmalar ve koalisyonlar aracılığıyla hareket etme alışkanlığına uyuyor.
Girişimler kamuoyunda rekabet gücünü artırma ve yetenekleri geri kazanma aracı olarak sunuluyor. Gerçekte ise bunlar, özellikle Meclis'in parçalı olduğu ve devlet kurumlarına güvenin düşük olduğu bir ortamda, yürütme erkinin kaynak dağıtımı ve araştırma merkezleri üzerinde etki kurması için ek kaldıraçlar elde etmesini sağlıyor.
Varlıkları optimize etmeye alışkın bir girişimci olarak Orilyak, bilimde bir amaç değil, yatırım çekmenin ve ekonomik büyüme için koşullar yaratmanın bir yolunu görüyor. SNI'nin özel aktörlerin katılımıyla kamu yararına bir derneğe dönüştürülmesi, onun kamu-özel ortaklığını genişletme çizgisinin mantıklı bir devamı.
Daha geniş anlamda bu olay, alan dışı geçmişe sahip siyasetçilerin yapısal sorunları çözmek için hukuki araçları nasıl kullandığını gösteriyor: öncelikleri değiştirmeden, oyunun kurallarını değiştirerek. Panama için bu, bilimsel temelin kademeli olarak güçlendirilmesi şansı anlamına geliyor; ancak yalnızca statünün ardından bir başka bürokratik üst yapı değil, gerçek kaynaklar ve bağımsızlık gelirse.
