21 września 2026 roku minister prezydencji Juan Carlos Orillac stanął przed Zgromadzeniem Narodowym Panamy i przedstawił dwa projekty ustaw: jeden — o nadaniu statusu „Laboratorium interesu narodowego” z prawem do wsparcia materialnego i zachęt, drugi — o przekształceniu Narodowego Systemu Badań (SNI) w strukturę o własnej osobowości prawnej i większej autonomii.
Dla kraju, w którym inwestycje w badania i rozwój pozostają jednymi z najniższych w Ameryce Łacińskiej, a liczba badaczy jest niewielka, ten krok wygląda jak próba zasypania luki między kształceniem naukowców ze środków stypendiów państwowych a brakiem infrastruktury do ich pracy po powrocie.
Orillac to prawnik z ponad czterdziestoletnim doświadczeniem w zarządzaniu rodzinnymi spółkami wynajmującymi nieruchomości, który wcześniej zajmował stanowiska doradcy w banku, w Ministerstwie Środowiska, w urzędzie do spraw uchodźców i w strukturach bezpieczeństwa. W gabinecie prezydenta José Raúla Mulino odgrywa rolę najbliższego koordynatora, człowieka, któremu powierza się prowadzenie dialogu z biznesem i zapewnianie ciągłości władzy.
Jego dorobek zawodowy ukazuje konsekwentny nacisk na reformy prawne i administracyjne, a nie na ekspertyzę branżową. Przedstawiając projekty, Orillac podkreślił luki prawne w SNI, utworzonym jeszcze w 2007 roku, oraz konieczność zaangażowania sektora prywatnego. Odpowiada to jego nawykowi działania poprzez mechanizmy instytucjonalne i koalicje, a nie poprzez bezpośrednie ingerowanie w agendę naukową.
Publicznie inicjatywy przedstawiane są jako narzędzie zwiększania konkurencyjności i odzyskiwania talentów. W rzeczywistości pozwalają władzy wykonawczej uzyskać dodatkowe dźwignie podziału zasobów i wpływu na ośrodki badawcze, zwłaszcza w warunkach rozdrobnionego Zgromadzenia i niskiego zaufania do instytucji państwowych.
Jako przedsiębiorca przyzwyczajony do optymalizacji aktywów, Orillac widzi w nauce nie cel sam w sobie, lecz sposób na przyciągnięcie inwestycji i stworzenie warunków do wzrostu gospodarczego. Przekształcenie SNI w stowarzyszenie interesu publicznego z udziałem podmiotów prywatnych to logiczna kontynuacja jego linii rozszerzania partnerstwa publiczno-prywatnego.
W szerszym sensie ten epizod pokazuje, jak politycy bez kierunkowego wykształcenia wykorzystują instrumenty prawne do rozwiązywania problemów strukturalnych: nie zmieniając priorytetów, lecz zmieniając reguły gry. Dla Panamy oznacza to szansę na stopniowe wzmacnianie bazy naukowej, ale tylko wtedy, gdy za statusem pójdą realne zasoby i niezależność, a nie kolejna biurokratyczna nadbudowa.
