In de dichte bossen van het Congobekken, waar sommige bomen meerdere eeuwen hebben weten te overleven, worden de vertrouwde houtsoorten geleidelijk schaars: de vraag groeit sneller dan het bos de voorraden kan aanvullen. Een nieuw onderzoek, uitgevoerd in Kisangani, een van de grootste houtmarkten in de Democratische Republiek Congo, biedt een onverwachte uitweg. Volgens de auteurs ligt de oplossing wellicht niet in het uitbreiden van de kap, maar in een aandachtige blik op de soorten die vooralsnog in de schaduw blijven.
Het team werd geleid door Mbuza Wasukundi van de Universiteit Luik (werkzaam binnen Gembloux Agro-Bio Tech). De onderzoekers deden 21 houtzagerij en 38 houtbewerkingsateliers in Kisangani aan. De cijfers vallen zo samen: 11 zagerijen en 28 ateliers werden afzonderlijk onderzocht, en nog eens 10 locaties waar zagerij en atelier op dezelfde plek zitten, werden in beide categorieën meegeteld. Uiteindelijk bestudeerden de wetenschappers 27 houtsoorten die op de lokale markt terechtkomen. Negen daarvan zijn zeer gewild. De overige 18, waaronder 14 weinig bekende, beschikken over geschikte technische eigenschappen, maar komen nauwelijks in de handel terecht.
De positie van de negen populaire soorten ziet er zorgwekkend uit. Bij veel ervan bedraagt de houtvoorraad minder dan één kubieke meter per hectare, of groeit de stam langzamer dan een halve centimeter per jaar, of is de natuurlijke verjonging zwak. Zulke kenmerken baren zorgen: bij langdurige exploitatie dreigen deze bomen uitgeput te raken. Tegen die achtergrond oogt een deel van de weinig bekende soorten duidelijk weerbaarder: wat betreft houtdichtheid, groeitempo en het vermogen om zich te herstellen.
De kracht van het werk schuilt in de combinatie van drie benaderingen. De onderzoekers maten de fysische en mechanische eigenschappen van het hout, luisterden naar de ambachtslieden over de hardheid en duurzaamheid van het materiaal en verwerkten gegevens uit de bosinventarisatie: de dichtheid van de bomen, de volumes, de groeitempo's en de aanwas van jonge bomen. De uitkomst bleek veelzeggend: de opvattingen van de vaklieden kwamen grotendeels overeen met de laboratoriummetingen. De praktijkervaring van mensen die dagelijks met hout werken, bleek een betrouwbare maatstaf.
Een dergelijke benadering 'van bos tot markt' maakt het mogelijk niet alleen te beoordelen welke soorten er bestaan, maar ook in hoeverre ze werkelijk worden gekocht en of ze een gematigde oogst kunnen verdragen. Dat is een nuttige maatstaf voor bedrijven en overheden die hun aanbod willen diversifiëren zonder het ecosysteem te ondermijnen. Ook een andere context is van belang. In een afzonderlijk onderzoek uit 2025 werden 115 houtmonsters van de markten van Kisangani met twee methoden gecontroleerd, en 26 daarvan bleken verkeerd te zijn aangeduid. Dat betekent dat een nauwkeurige identificatie van de soort op de markt, en niet alleen de keuze van nieuwe soorten, een zelfstandige opgave blijft.
Het thema van de weinig bekende soorten reikt al verder dan één laboratorium: op de website van ATIBT, de internationale vereniging voor tropisch hout, zijn materialen over weinig bekende soorten gepubliceerd met deelname van de Universiteit Luik. Het team zet het werk voort. De samenvattingen van de tweede internationale conferentie van 2026 zijn gewijd aan de groei en het potentieel voor de houtopbrengst van drie ondergewaardeerde soorten uit de DRK. De aanpak zelf kan ook van pas komen in andere delen van het Congobekken, waar de druk op de vertrouwde soorten toeneemt.
De bossen van Congo kunnen blijven voorzien in hout en tegelijk hun rijkdom behouden, maar alleen als men niet uitsluitend op bekende namen vertrouwt. Ook soorten die nog op erkenning wachten, zijn kansrijk, op één voorwaarde: hun voorraden en dynamiek moeten zorgvuldig worden beoordeeld voordat ze in omloop worden gebracht.
