Tek tek ağaçların birkaç yüzyıl yaşadığı Kongo havzasının sık ormanlarında, alışılmış kereste türleri giderek kıtlaşıyor: talep, ormanın stokları yenilemesinden daha hızlı artıyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin en büyük kereste pazarlarından biri olan Kisangani'de yürütülen yeni bir araştırma, pek akla gelmeyen bir çıkış yolu öneriyor. Yazarlara göre çözüm, kesimi genişletmekte değil, şimdilik gölgede kalan türlere dikkatle bakmakta olabilir.
Ekibe Liège Üniversitesi'nden (Gembloux Agro-Bio Tech bünyesinde çalışıyor) Mbusa Vasukundi başkanlık etti. Araştırmacılar Kisangani'deki 21 kereste fabrikasını ve 38 marangoz atölyesini dolaştı. Rakamlar şöyle bir araya geliyor: 11 fabrika ve 28 atölye ayrı ayrı incelendi, ayrıca fabrika ile atölyenin aynı yerde bulunduğu 10 saha her iki kategoride de sayıldı. Sonuçta bilim insanları yerel pazara giren 27 kereste türünü inceledi. Bunlardan dokuzu geniş talep görüyor. Geri kalan 18, bunlar arasında 14 az bilinen tür, uygun teknik özelliklere sahip, ancak neredeyse hiç ticarete girmiyor.
Dokuz popüler türün durumu endişe verici görünüyor. Bunların çoğunda kereste stoku hektar başına bir metreküpten az, ya da gövde yılda yarım santimetreden yavaş büyüyor, ya da doğal yenilenme zayıf. Bu özellikler kaygı yaratıyor: uzun süreli işletmede bu ağaçlar tükenme riski taşıyor. Bu tabloda az bilinen türlerin bir kısmı belirgin biçimde daha dayanıklı görünüyor: kereste yoğunluğu, büyüme hızı ve kendini yenileme yeteneği bakımından.
Çalışmanın gücü üç yaklaşımın birleşiminde. Araştırmacılar kerestenin fiziksel ve mekanik özelliklerini ölçtü, ustaları malzemenin sertliği ve dayanıklılığı konusunda dinledi ve orman envanteri verilerini işledi: ağaç yoğunluğu, hacimler, büyüme hızları ve genç ağaç artışı. Sonuç çarpıcıydı: zanaatkârların görüşleri laboratuvar ölçümleriyle büyük ölçüde örtüştü. Her gün ağaçla çalışan insanların pratik deneyimi güvenilir bir pusula oldu.
Böyle bir "ormandan pazara" yaklaşımı, yalnızca hangi türlerin var olduğunu değil, gerçekte ne kadar satın alınacaklarını ve ölçülü bir kesimi kaldırıp kaldıramayacaklarını da değerlendirmeye olanak tanıyor. Ekosistemi sarsmadan tedariki çeşitlendirmek isteyen şirketler ve yetkililer için yararlı bir pusula. Başka bir bağlam da önemli. 2025 yılında yapılan ayrı bir çalışmada Kisangani pazarlarından alınan 115 kereste örneği iki yöntemle kontrol edildi ve bunlardan 26 yanlış etiketlenmiş çıktı. Demek ki pazarda yalnızca yeni türlerin seçilmesi değil, doğru tür teşhisi de başlı başına bir görev olarak kalıyor.
Az bilinen türler konusu artık tek bir laboratuvarın sınırlarını aşıyor: tropikal kereste alanındaki uluslararası birlik ATIBT'nin sitesinde, Liège Üniversitesi'nin katılımıyla az bilinen türler hakkında materyaller yayımlandı. Ekip çalışmayı sürdürüyor. 2026 yılındaki ikinci uluslararası konferansın bildirileri, DKC'den üç değeri bilinmeyen türün büyümesine ve kereste verimi potansiyeline ayrılmış. Bu yaklaşım, alışılmış türler üzerindeki baskının arttığı Kongo havzasının diğer bölgelerinde de işe yarayabilir.
Kongo ormanları kereste vermeye ve zenginliğini korumaya devam edebilir, ama yalnızca tanıdık adlara dayanmadan. Henüz tanınmayı bekleyen türler de umut verici; tek bir koşulla: stokları ve dinamikleri, dolaşıma sokulmadan önce titizlikle değerlendirilmeli.
