In de dierentuin van Adelaide verscheen voor de ogen van de medewerkers een heldergroen, bijna fluorescerend legsel — het eerste in 34 jaar. Het tienjarige vrouwtje van de zuidelijke kasuaris, genaamd Martina, legde eieren na een zorgvuldig geplande kennismaking met het dertienjarige mannetje Jeffrey. Deze gebeurtenis werd een onverwachte overwinning in de lange geschiedenis van pogingen om zeldzame vogels in gevangenschap te fokken.
Zuidelijke kasuarissen zijn grote, solitaire en soms agressieve vogels die in de regenwouden van Australië en Nieuw-Guinea leven. In het wild blijven er ongeveer vier en een half duizend exemplaren over, en de grootste bedreiging is het verlies van leefgebieden door houtkap, wegen en aanvallen van honden. In dierentuinen is het fokken van deze vogels bijzonder moeilijk: mannetjes en vrouwtjes houden zich gewoonlijk gescheiden en tonen alleen in het broedseizoen verdraagzaamheid tegenover elkaar. De medewerkers van de dierentuin observeerden maandenlang het gedrag van het paar — ze luisterden naar de lage «boem»-roepen, keken hoe ze naast elkaar bij het gaas aten — voordat ze hen in augustus bij elkaar brachten.
De kennismaking verliep goed: Jeffrey naderde eerst voorzichtig, begon daarna de veren van Martina te reinigen, en dezelfde dag paarden ze. Sindsdien herhaalden de paringen zich. Nu kan Martina nog twee tot drie eieren leggen — de gebruikelijke legselgrootte van drie tot vijf. De groene kleur van de schaal, veroorzaakt door het pigment biliverdine, dient als natuurlijke camouflage tussen het gebladerte van het tropische woud. In de dierentuin liggen de eieren helemaal aan de voorzijde van de volière, daarom hebben de verzorgers extra doek voor privacy toegevoegd.
Het mannetje zal voor de incubatie zorgen — hij is het, volgens de traditie van de soort, die de eieren ongeveer vijftig dagen uitbroedt en daarna de kuikens grootbrengt. Voorlopig is niet bekend of de eieren bevrucht zijn, en de komst van kuikens kan niet worden gegarandeerd. Het laatste succesvolle broedsel in Adelaide was in 1992 jaar, en het eerste kuiken kwam al in 1968 uit. Voor het fokprogramma dat wordt beheerd door de vereniging van dierentuinen van Australazië, is elk dergelijk legsel een belangrijke stap naar het behoud van genetische diversiteit.
Kasuarissen spelen een sleutelrol in het ecosysteem: ze verspreiden de zaden van honderden plantensoorten en bemesten de bodem met hun mest. Hun verdwijning uit de wouden zou niet alleen het verlies van een majestueuze vogel betekenen, maar ook van een heel mechanisme voor de vernieuwing van de tropische biodiversiteit. Dierentuinenprogramma's zullen de wilde natuur niet vervangen, maar bieden een kans op overleving van de soort zolang de strijd om het behoud van leefgebieden voortduurt.
Het succes van Martina en Jeffrey laat zien hoe fijngevoelig en geduldig het werk met solitaire, veeleisende dieren moet zijn: het juiste moment, aandachtige observatie en de bereidheid om de vogels ruimte te geven.
