Na de verwoestende branden van de "Zwarte Zomer" van 2019–2020 in Oost-Gippsland (Victoria, Australië) ontdekten wetenschappers poelen met kikkervisjes van de zuidelijke reusachtige gravende kikker — een soort die in de staat als met uitsterven bedreigd geldt. Deze vondsten vormden de basis voor een reddingsprogramma, dat resulteerde in de terugkeer van 53 volwassen mannetjes naar hun geboorteplaatsen na meer dan vijf jaar.
De reusachtige gravende kikker (Heleioporus australiacus) leidt een verborgen bestaan: het grootste deel van de tijd brengt hij onder de grond door in zandbodems van bossen, en hij komt alleen na zware regenval aan de oppervlakte om zich in tijdelijke wateren voort te planten. Volwassen exemplaren bereiken de grootte van een cricketbal en kunnen volgens deskundigen meer dan 20 jaar leven. Klimaatverandering, steeds frequentere branden en droogtes en de vernietiging van leefgebieden hebben de populatie echter sterk doen afnemen — in Victoria zijn slechts vijf voortplantingsplaatsen bekend.
Ongeveer 160 kikkervisjes werden verzameld en naar de dierentuin van Melbourne gebracht. Daar werden ze opgekweekt tot de metamorfose, en vorig jaar lukte het voor het eerst ter wereld de soort in gevangenschap te laten voortplanten. Met genetische analyse werden de exemplaren voor de uitzetting geselecteerd: 53 mannetjes die niet geschikt waren voor verdere fok, werden direct na zware onweersbuien die 80–100 mm neerslag brachten, in de natuur teruggezet. Elke kikker werd gemerkt en op de uitzetplaatsen werden akoestische registratoren geplaatst om de lokroepen te volgen.
Dergelijke fokprogramma's in gevangenschap dienen als "verzekering" voor zeldzame soorten. Ze maken het mogelijk de genetische diversiteit te behouden en wilde populaties in stand te houden totdat de bedreigingen — van branden tot klimaatverandering — afnemen. Zonder menselijk ingrijpen dreigen veel amfibieën spoorloos te verdwijnen, zoals al is gebeurd met sommige andere soorten na grootschalige branden.
Het succes met de gravende kikker toont aan dat zelfs beperkte middelen en gerichte inspanningen van dierentuinen en wetenschappers soorten op de rand van uitsterven terug in het ecosysteem kunnen brengen. Het belangrijkste is de monitoring voort te zetten en de resterende leefgebieden te beschermen.
