Po niszczycielskich pożarach „Czarnego lata” w latach 2019–2020 we wschodnim Gippslandzie (Wiktoria, Australia) naukowcy odkryli kałuże z kijankami południowej gigantycznej żaby ryjącej — gatunku uznawanego w tym stanie za zagrożony wyginięciem. Te znaleziska stały się podstawą programu ratunkowego, którego efektem był powrót 53 dorosłych samców w rodzinne strony po ponad pięciu latach.
Gigantyczna żaba ryjąca (Heleioporus australiacus) prowadzi skryty tryb życia: większość czasu spędza pod ziemią w piaszczystych glebach lasów, wychodząc na powierzchnię dopiero po silnych deszczach, by rozmnażać się w tymczasowych zbiornikach wodnych. Dorosłe osobniki osiągają rozmiary piłki do krykieta i według szacunków specjalistów mogą żyć ponad 20 lat. Jednak zmiana klimatu, coraz częstsze pożary i susze oraz niszczenie siedlisk gwałtownie zmniejszyły populację — w Wiktorii znanych jest tylko pięć miejsc rozrodu.
Zebrano i przewieziono do zoo w Melbourne około 160 kijanek. Tam wychowano je do metamorfozy, a w zeszłym roku po raz pierwszy na świecie udało się doprowadzić do rozmnażania tego gatunku w niewoli. Analiza genetyczna pomogła wybrać osobniki do wypuszczenia: 53 samców, nieodpowiednich do dalszej pracy hodowlanej, wróciło do natury zaraz po silnych burzach, które przyniosły 80–100 mm opadów. Każdą żabę oznaczono, a w miejscach wypuszczenia zainstalowano rejestratory akustyczne do śledzenia nawoływań.
Takie programy hodowli w niewoli służą jako „ubezpieczenie” dla rzadkich gatunków. Pozwalają zachować różnorodność genetyczną i podtrzymywać dzikie populacje, dopóki zagrożenia — od pożarów po zmianę klimatu — nie osłabną. Bez ingerencji człowieka wiele płazów ryzykuje zniknięcie bez śladu, jak to już stało się z niektórymi innymi gatunkami po wielkoobszarowych pożarach.
Sukces z żabą ryjącą pokazuje, że nawet ograniczone zasoby i ukierunkowane wysiłki ogrodów zoologicznych oraz naukowców potrafią przywrócić gatunki na krawędzi wyginięcia z powrotem do ekosystemu. Najważniejsze to kontynuować monitoring i chronić pozostałe siedliska.
