Sibirya'nın güneyindeki Uyuk vadisinde, Tunug kurganının 1 donmuş katmanları arasında arkeologlar beklenmedik bir şeyle karşılaştı: İskit soylularının gömütlerinin çevresine özenle yerleştirilmiş binden fazla sağlam kenevir tohumu. Yanı başında ise neredeyse üç bin yıl boyunca korunmuş insan saçı tutamları vardı. Analiz, bu saçlarda bitkinin başlıca psikoaktif bileşeni olan tetrahidrokannabinolün parçalanmasıyla oluşan kannabinol maddesinin izlerini ortaya koydu.
Bulgu, milattan önce VIII. yüzyılın başına — yaklaşık 2800 yıl öncesine — tarihlendirildi. Altı tohum, yaşı doğrulayan radyokarbon analizinden geçti. Merkezi gömü odasından alınan saçlar, kannabinol için belirgin, THC'nin kendisi içinse zayıf sinyaller verdi. Bu, daha geç dönemli Çin bulgularındaki kaplarda ya da mangallarda rastlanan dolaylı kalıntılar değil, doğrudan kimyasal bir kanıttır.
Bern Üniversitesi'nden araştırmanın yürütücüsü Gino Casparri, Almanya ve Rusya'dan meslektaşlarıyla birlikte şunu vurguluyor: Tohumlar ve saçlardaki izler aynı mezardan geliyor. Bitki açıkça gömü ritüelinde bir rol oynamıştı ve insanlar büyük olasılıkla onu tam da bilinç değiştirici etkisi için kullanmışlardı. Daha önceki benzer kanıtlar dolaylıydı — Herodotos'un kenevirli İskit buhar banyolarına ilişkin betimlemeleri ya da 2500 yıl öncesine ait mangallardaki buluntular gibi.
Saç, doğal bir arşiv gibi işler: Kandaki maddeler büyüyen saça yerleşir ve orada uzun süre kalır. Günümüz toksikologları da analiz için aynı ilkeyi kullanır. Buradaysa yöntem, kurganları yalnızca altın değil, gündelik yaşamın sırlarını da saklayan göçebelerin — erken İskitler döneminde yaşamış insanların — adeta «sorgulanmasını» sağladı.
Keşif, esrarın sarhoş edici madde olarak bilinen kullanım tarihini üç yüzyıl geriye götürüyor. Bu, değişmiş bilinç hallerine duyulan arzunun modern bir icat değil, ritüellere ve toplumsal bağlara dokunmuş kadim bir pratik olduğunu gösteriyor. Mezardaki kenevir tohumları şunu vurguluyor: Bitki yalnızca lif ya da gıda olarak değil, özel deneyimler için bir araç olarak da değer görüyordu.
Araştırmacılar tohumların DNA dizilimini çıkarmaya çoktan başladı — bu, bilinen en eski kenevir genetik materyalidir. Gelecekte bu tür veriler, bitkinin nasıl ve ne zaman yayıldığını ve evcilleştirildiğini anlamaya yardımcı olacak. Şimdilik bulgu şunu hatırlatıyor: İnsanlar Sibirya bozkırının sert koşullarında bile algının sınırlarını genişletmenin yollarını arıyordu.
Tunug kurganındaki 1 saçlarda ve tohumlardaki kadim izler, dikkatle ve yöntemlerin kesinliğiyle yaklaşıldığında bitkilerin ve ritüellerin kuşakları yüzyıllar boyunca birbirine bağlayabileceğini takdir etmeyi öğretiyor.
