Yazın Quebec nehirleri, serin suya alışkın Atlantik somonunun tehlike altına girdiği sıcaklıklara kadar ısınıyor. Sadece birkaç fazla derece, alışılmış ortamı elverişsiz hale getiriyor: balık zayıflıyor, daha kötü besleniyor ve normal şekilde üreyemiyor.
Serinliği korumanın bir yolu, kıyıları ağaçlara geri vermektir. Suyun üzerindeki taçlar gölge düşürerek nehir yüzeyini güneşten korur, bu nedenle kıyı ormanı akarsu için doğal bir klima gibi çalışır. Ancak etkinin hissedilir olması için ağaçlar tam olarak nereye dikilmeli? Bu sorunun yanıtı, Atlantik somonu popülasyonu ve amatör balıkçılığıyla bilinen Gaspé Yarımadası'ndaki Dartmouth Nehri'nde arandı.
Araştırma, INRS bünyesindeki Eau Terre Environnement Araştırma Merkezi'nde Atlantik Somonu Koruma Vakfı'nın desteğiyle yürütüldü. Bilim insanları, kabartma ve bitki örtüsünün üç boyutlu modelini oluşturan uzaktan algılama teknolojisi LiDAR'ı kullandı. Analiz bir metrelik çözünürlükle yapıldı ve bu, yatağın güneşe en açık kesimlerinin kesin olarak belirlenmesini sağladı. Ardından nehir yüzeyine ne kadar güneş enerjisinin ulaştığı modellendi ve sonuçlar su sıcaklığı verileriyle karşılaştırıldı.
Tablo oldukça açıktı: seyrek bitki örtüsüne sahip geniş kesimler daha fazla güneş enerjisi alırken, dik kıyılar ve sık çalılıklar suyu doğal olarak koruyor. Kırılganlığı daha doğru değerlendirmek için araştırmacılar, belirli bir su hacmine düşen güneş enerjisi miktarını ifade eden «özgül radyasyon» göstergesini devreye soktu. Isınmaya en açık bölgelerin belirlenmesine yardımcı olan da tam olarak bu göstergedir.
Ardından ekip, taçları en az 12 metre yüksekliğinde olan 30 metrelik bir ağaç şeridinin yeniden oluşturulmasını modelledi. Hesaplama yalnızca, kesim veya kıyı bitki örtüsünün kaybı nedeniyle nehrin doğal gölgesinden yoksun kaldığı bozulmuş kesimlere uygulandı. Bazı bölümlerde güneş enerjisi girişi neredeyse 40 oranında azaldı. Bu etki, suyun özellikle somonun termal sığınaklara en çok ihtiyaç duyduğu yerlerde daha serin tutulmasını sağlıyor.
Ağaçları her yere dikmek gerekmiyor; daha önemli olan, en büyük getiriyi sağlayacakları yerleri seçmektir. Dartmouth'ta öncelikli kesimler ağırlıklı olarak yukarı akışta, ayrıca bazı kollarda ve güneşe fazlasıyla açık diğer nehirlere karıştığı noktalarda yoğunlaşıyor. Dikim için yapılan küçük harcamaların sıcaklık rejimini belirgin biçimde değiştirebildiği yerler tam olarak buralardır.
Bu tür bir çalışmanın ölçeği, vakıfların ve balık koruma kuruluşlarının nehirler boyunca milyonlarca ağaç diktiği İskoçya'da şimdiden görülüyor. Marine Scotland'ın değerlendirmesine göre İskoç nehirlerinin yalnızca yaklaşık 35 oranı, serinletici etki elde etmek için yeterli ağaç örtüsüne sahip — bu da çalışma potansiyelinin ne kadar büyük olduğunu gösteriyor. Bir başka önemli nokta daha var: ağaçların zamana ihtiyacı var. İskoç doğa koruma makamlarının verilerine göre, dikimlerin gerçek gölge sağlayacak kadar büyümesi yaklaşık 20 yıl sürebilir.
Kıyı ormanlarının yeniden oluşturulması bir her derde deva değil, ama bugün başlanabilecek yavaş ve gerçek bir uyum önlemidir. Sıcak yazların etkisini hafifletiyor, hem ekosistem hem de yerel topluluklar için önemli olan somonun alışılmış ortamını koruyor.
Ağaçların nehrin en çok ısındığı yerlere nokta atışı dikilmesi, harcanan her çabadan en belirgin getiriyi sağlıyor ve somonun sıcak yazı atlatmasına yardımcı oluyor.
