Nieoczekiwane odkrycie wywraca utarte wyobrażenia: największe w historii badanie genomów i skamieniałości wskazuje, że nietoperze, jedyne latające ssaki, najprawdopodobniej pojawiły się właśnie w Europie około 65 milionów lat temu, wkrótce po masowym wymieraniu dinozaurów.
Międzynarodowy zespół złożony z 137 naukowców z 64 krajów w ramach konsorcjum Bat1K połączył dane dotyczące 103 genomów współczesnych gatunków i 44 próbek kopalnych. Nowa metoda łącznej analizy genetyki i paleontologii pozwoliła dokładniej określić miejsce i czas pochodzenia, obalając wcześniejsze hipotezy o azjatyckich, afrykańskich czy północnoamerykańskich korzeniach. Zgodnie z wynikami opublikowanymi w czasopiśmie Nature pierwsze nietoperze rozprzestrzeniły się z Europy do Afryki, a stamtąd — dalej po świecie.
Badanie pokazuje, że echolokacja i zdolność do aktywnego lotu powstały bardzo wcześnie, niemal u samych początków grupy. Wyjaśnia to zdumiewający sukces nietoperzy: ponad 1500 gatunków, piąta część wszystkich ssaków, zamieszkuje wszystkie kontynenty i odgrywa kluczowe role w ekosystemach — zapylają rośliny, roznoszą nasiona i kontrolują populacje owadów.
Szczególne znaczenie ma rekonstrukcja genomu przodka wszystkich współczesnych nietoperzy. Daje ona podstawę do badania mechanizmów genetycznych ich wyjątkowej odporności na choroby i długowieczności. Takie cechy mogą w przyszłości pomóc zrozumieć analogiczne procesy u człowieka, ale na razie to jedynie obiecujący kierunek badań.
Praca opiera się na próbkach zbieranych przez dziesięciolecia w najodleglejszych zakątkach planety, w tym na najrzadszych gatunkach, takich jak nietoperze trzmielowate z Tajlandii czy nietoperze przylgowate z Madagaskaru. Globalna współpraca biologów terenowych i genetyków umożliwiła to, co wcześniej wydawało się nieosiągalne.
To odkrycie przypomina, jak ważne jest zachowanie różnorodności nietoperzy i ich siedlisk, aby nadal odkrywać tajemnice ewolucji i wykorzystywać zdobytą wiedzę do ochrony przyrody i zdrowia ludzi.
