De Europese Commissie heeft op 6 oktober een pakket voorstellen gepresenteerd dat de Europese Unie moet voorbereiden op de toelating van nieuwe leden. Onder de kandidaten bevinden zich Montenegro, Albanië, Oekraïne en Moldavië. Het initiatief is erop gericht de bestaande lidstaten gerust te stellen over de mogelijke politieke en economische kosten van de uitbreiding.
Het kernelement is een institutionele garantie. Gedurende de eerste 15 jaar van het lidmaatschap kunnen andere EU-landen het stemrecht van een nieuw lid opschorten als het de fundamentele waarden van het blok niet langer naleeft. De maatregel moet een aanvulling vormen op het bestaande artikel 7 van het verdrag, dat in de praktijk zelden en traag wordt toegepast.
De Commissie stelt ook voor de financiële steun aan de omvangrijke landbouwsector van Oekraïne te beperken. Tegelijkertijd wordt het beleid van geleidelijke integratie van de kandidaten in EU-programma's op het gebied van energie, vervoer, digitale technologie en defensie versterkt. Deelname aan elke regeling zal afhangen van de naleving van de criteria en de overeenstemming met de algemene strategische koers van de unie.
De voorstellen weerspiegelen de lessen die zijn getrokken uit de ervaring met Hongarije onder Viktor Orbán. Rusland viel Oekraïne binnen in 2022, en dat gaf de uitbreiding een geopolitieke impuls. Nu wil Brussel voorkomen dat situaties zich herhalen waarin één lid besluiten over cruciale kwesties blokkeert.
Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen verklaarde: “Naarmate de kandidaat-landen vorderen op het pad van hervormingen, moet de EU klaar zijn om hen op te nemen. Dat betekent de instellingen voorbereiden, het beleid aanpassen aan de nieuwe realiteit en zorgen voor een begroting die onze gemeenschappelijke ambities weerspiegelt.”
Montenegro geldt als de meest gevorderde kandidaat en kan de onderhandelingen al tegen het einde van het jaar afronden. Albanië, Moldavië en Oekraïne liggen verder achter, maar behoren eveneens tot de koplopers. Hoe de nieuwe garanties het tempo en de voorwaarden van de toetreding zullen beïnvloeden, zal de praktijk moeten uitwijzen.
