Recentelijk is in de Europese Unie een verbod van kracht geworden op het verbranden en vernietigen van onverkochte kleding en schoenen. Het lijkt een overwinning voor ecologie en gezond verstand. Maar achter de luide politieke verklaringen ging weinig aandacht uit naar informatie die de meest onaantastbare sector betreft - de haute couture. Het nieuws over de start van een rechtszaak tegen voormalige medewerkers van een Chanel-magazijn in Hong Kong. Zij worden beschuldigd van poging tot diefstal van 724 tassen en lederwaren. Het lijkt een gewone diefstal, maar juist dit proces heeft een tipje van de sluier opgelicht over de methode van afdanking van onverkochte goederen.
Het bleek dat de spullen die de medewerkers probeerden mee te nemen uit het magazijn, al voor "vernietiging" waren bestemd. Zoals tijdens de zittingen naar voren kwam, vernietigt Chanel regelmatig tot 20.000 onverkochte spullen per halfjaar. Tassen, waarvoor klanten duizenden dollars betalen, worden gewoon aan de shredder toevertrouwd. De diefstal zelf vond plaats in 2017, maar de volledige rechtszaak, die de omvang van dergelijke "afvalverwerking" aan het licht bracht, begon pas nu, bijna 10 jaar later.
Waarom zouden modehuizen hun overschotten verbranden en versnijden? Het antwoord is simpel en nogal cynisch: de dure reputatie van het merk. Verbranding of vernietiging is goedkoper dan uitverkopen. Luxe kan zich absoluut geen uitverkoop veroorloven – dat zou de aura van exclusiviteit doden. Door overschotten te vernietigen, houden merken kunstmatig de schijn van schaarste op en houden ze de prijzen op een astronomisch niveau. Het is makkelijker om een partij tassen te verbranden dan om ze voor een gereduceerde prijs in handen te laten vallen van de "verkeerde" kopers.
Nu maant de Europese Unie Chinese retailers zoals Shein en Temu actief aan de ketting. Onder het mooie motto "fast fashion is kwaad" worden nieuwe heffingen en controles ingevoerd. Maar als je goed kijkt, heeft ook de luxe sector vuile handen, en de zonden zijn nog veel groter.
Europese ambtenaren raken de Aziatische onlineplatforms in de portemonnee, maar negeren liever bijvoorbeeld wie de "Italiaanse luxe" eigenlijk naait. Onderzoeken van de afgelopen jaren hebben herhaaldelijk aangetoond dat achter de uithangborden "Made in Italy" pure slavenarbeid schuilgaat. In dezelfde Italiaanse regio's (bijvoorbeeld in Prato) werken mensen van Aziatische afkomst onder onmenselijke omstandigheden, in kelders, voor een schijntje kleding naaiend die later in de etalages van Milaan en Parijs voor honderden en duizenden euro's zal liggen. Maar deze "vuile kant" van luxe lijken de Europese regelgevers te negeren, en verkiezen de strijd aan te gaan met windmolens in de vorm van goedkope Chinese hoodies.
Het lijkt erop dat met het nieuwe verbod van de EU de gerechtigheid is hersteld, en dat luxemerken ook gedwongen zullen worden na te denken over verantwoorde productie. Maar de praktijk leert dat het niet zo eenvoudig is.
Laten we Frankrijk herinneren, dat 6 jaar geleden, in 2020, al een soortgelijke wet aannam die de vernietiging van onverkochte niet-levensmiddelen verbiedt. Wat gebeurde er in werkelijkheid? De merken vonden een uitstekende mazen in de wet.
Waarom spullen verbranden als je ze kunt "doneren"? Modahhuizen begonnen massaal oude, onverkoopbare of uit de mode geraakte collecties aan goede doelen te schenken. Hiervoor ontvangen ze een enorme belastingaftrek van de staat. Het lijkt erop dat iedereen wint. Maar vorig jaar kwam de waarheid aan het licht: de NGO's bleken simpelweg overvol te zitten met bergen onnodige kleding.
De magazijnen van goede doelen stromen over van spullen die niet aan te komen zijn. Dat wil zeggen, de modehuizen hebben het probleem simpelweg op de schouders van anderen gelegd. Ze hebben de productievolumes niet verminderd, ze hebben simpelweg de methode van afdanking veranderd: in plaats van brandstapels - overvolle vuilnisbakken en magazijnen van liefdadigheidsinstellingen die niet weten wat ze met deze "gift" aan moeten.
En dit is slechts één manier om aan de wet te voldoen, maar zonder het aantal geproduceerde kledingstukken te veranderen. Het verbod op vernietiging is slechts cosmetische reparatie in een industrie die gebouwd is op overproductie. Elke wet zal worden omzeild via "liefdadigheid" of verborgen stortplaatsen in derde wereldlanden. Ecologie zal niet geholpen worden door het verbod op verbranding, maar alleen door afstand te doen van de cultuur van overconsumptie die door de mode-industrie wordt gepromoot. Maar hierin zien modehuizen helaas geen enkel commercieel voordeel.
En als we breder kijken, is de vernietiging van luxegoederen geen uitzondering van de mode-industrie, maar een ideaal model van hoe de economie van kunstmatige schaarste in het algemeen werkt. En juist deze strategie creëert een fundamentele illusie bij de mensheid: het lijkt ons dat natuurlijke hulpbronnen, goederen, energie objectief beperkt zijn, dat er "niet genoeg voor iedereen" is. Maar dit is niet zo. Schaarsheid is niet natuurlijk en aangeboren, het is kunstmatig.
De Beers kocht decennialang diamanten op en sloot ze op in opslagplaatsen om te voorkomen dat de prijs van diamanten zou dalen. Voedselproducenten in ontwikkelde landen schrijven tonnen eetbaar voedsel af, terwijl in andere regio's mensen honger lijden. Farmaceutische bedrijven kopen patenten op om de uitgifte van goedkope analogen van medicijnen te voorkomen. Energiebedrijven quoteren de winning om de olieprijzen te handhaven.
Een hoge prijs is geen weerspiegeling van de kostprijs of de schaarste aan grondstoffen. Het is een toegangsdrempel die deelneemt aan het creëren van een hiërarchie, een illusie van "waardigheid". En overschotten worden niet uitgedeeld of herverdeeld, ze worden vernietigd, omdat toegankelijkheid de marge sneller doodt dan welke crisis dan ook. En zolang deze logica het basis besturingssysteem van de wereldeconomie blijft, zullen we leven in de illusie dat de planeet iedereen niet kan voeden, dat er objectief weinig middelen zijn. Maar de waarheid is dat er voldoende middelen zijn, het is alleen dat hun beschikbaarheid momenteel in strijd is met de belangen van degenen die de markten controleren.
