Op een diepte van meer dan vijf en een halve kilometer is er geen zonlicht. De druk is hier vele honderden keren groter dan de atmosferische druk, de temperatuur van het water ligt dicht bij het vriespunt en voedsel komt binnen als zeldzame deeltjes die uit de bovenste lagen van de oceaan neerdalen.
Een ontmoeting op de abyssale vlakte
Ongewone beelden werden verkregen tijdens de expeditie NA182 — Deep-Sea Habitats of the Hawaiian Archipelago, die wordt uitgevoerd door Ocean Exploration Trust met steun van NOAA Ocean Exploration.
De twintigdaagse expeditie vindt plaats van 22 september tot 12 oktober 2026 aan boord van het onderzoeksschip E/V Nautilus. Op afstand bediende vaartuigen onderzoeken weinig bestudeerde onderzeese ruggen, bergen en abyssale vlakten in het gebied van de Hawaiiaanse archipel.
Tijdens een van de duiken ten zuiden van de Hawaiiaanse eilanden en ten oosten van het Johnston-atol ontdekte het vaartuig een inktvisworm op een diepte van meer dan 5600 meter — ongeveer 18 300 voet.
Geen inktvis en niet echt een gewone worm
Ondanks de naam behoort de inktvisworm niet tot de koppotigen. Het is een een borstelworm (een veelborstelige ringworm), een verre verwant van vele mariene organismen die op de bodem leven.
De naam Teuthidodrilus gevormd uit de Griekse woorden die ‘inktvis’ en ‘worm’ betekenen. De soortaanduiding samae werd gegeven ter ere van het Samavolk, dat in het gebied van de Sulu-archipel woont, waar dit dier voor het eerst werd onderzocht.
De inktvisworm werd in 2007 ontdekt in de Sulawesizee tussen Indonesië en de Filipijnen, en wetenschappelijk beschreven in een artikel van Karen Osborn, Lawrence Madin en Greg Rouse, gepubliceerd in Biology Letters.
De onderzochte exemplaren bereikten ongeveer negen centimeter in lengte. Kenmerkend zijn de tien lange voorste aanhangsels en de talrijke zijstructuren die het zwemmen in de waterkolom mogelijk maken.
Juist deze brede, borstelige ‘roeispanen’ veroorzaken op de video een buitengewone iriserende gloed. Dat is niet noodzakelijk het eigen licht van het dier: het regenboogeffect ontstaat wanneer de gerichte bundel van het apparaat weerkaatst en breekt op de fijne structuren van zijn lichaam.
De inktvisworm lijkt ons te tonen dat er voor het ontstaan van kleur soms geen zonnestraal nodig is. Licht, vorm en het punt waar die elkaar ontmoeten zijn voldoende.
Leven tussen de bodem en de waterkolom
De meeste naaste verwanten van de inktvisworm zijn met de zeebodem verbonden. Maar Teuthidodrilus samae heeft zich aangepast aan het zwemmen en brengt zijn tijd door in het water dicht bij de grond.
Voor biologen zijn zulke dieren bijzonder interessant. Ze laten zien hoe de evolutie een reeds bestaande lichaamsbouw omvormt en zo een andere manier van bewegen en leven opent.
Wat bij een bodembewonende worm kon dienen om zich over het oppervlak te verplaatsen, is bij zijn zwemmende verwant uitgegroeid tot een systeem van brede roeielementen. Het lichaam werd niet opnieuw geschapen — zijn mogelijkheden ontvouwden zich en kwamen samen in een nieuwe configuratie.
De eerste waarnemingen leidden tot de veronderstelling dat inktviswormen met hun lange aanhangsels mariene sneeuw verzamelen — deeltjes organisch materiaal die langzaam van boven neerdalen. De nieuwe opname verruimt het beeld: mogelijk blijft hun voeding niet beperkt tot zwevend materiaal en omvat die ook grotere resten van dieren.
Maar om dit te bevestigen zijn meer waarnemingen nodig. Eén ontmoeting toont een mogelijke gedraging, niet het volledige dieet van de soort.
Een feestmaal dat het leven voortzet
In de bovenste lagen van de oceaan komt de energie van de zon. In de abyssale diepte is haar weg aanzienlijk langer.
Resten van plankton, deeltjes van algen, fragmenten van lichamen en afvalproducten zakken langzaam naar beneden. Voor het oppervlak mag dat het einde lijken, voor de diepte wordt het een levering van energie.
Sommige organismen breken organisch materiaal af, andere eten de deeltjes ervan op, weer andere voeden zich met die organismen zelf. Zo komen de stoffen opnieuw in levende lichamen terecht, gaan ze door voedselketens en blijven ze in het ecosysteem in beweging.
Borstelwormen spelen in deze kringloop een belangrijke rol. Ze nemen deel aan de verwerking van organisch materiaal en brengen de stoffen die daarin zitten terug in de uitwisseling tussen organismen en omgeving.
Daarom is de vreemde maaltijd van de inktvisworm geen bijkomstig tafereel. Het is een kleine scène uit een enorm proces waardoor de afgrond levend blijft.
